Informacje dla Polaków w Czechach!

Tag: Pogotowie Językowe „Zwrotu”


Pogotowie językowe. Czy można się przekazać?
Czerwiec062021

Pogotowie językowe. Czy można się przekazać?

Odkąd świat ogarnęła pandemia, nasz słownik wzbogacił się o słowa, których normalnie nie używalibyśmy. Przynajmniej nie aż tak często. Jednym z nich jest czasownik ‘okazywać’. Dlaczego warto na niego zwrócić uwagę? Ponieważ zdarza się, że zamiast niego używamy kalki z języka czeskiego. Oto przykład zastosowania kalki językowej: „Uczniowie, którzy przekażą się negatywnym wynikiem testu antygenowego, nie muszą być testowani”. Zdanie powinno brzmieć następująco: „Uczniowie, którzy okażą negatywny wynik testu antygenowego, nie muszą być testowani”. Zastosowany w pierwszym zdaniu czasownik ‘przekazać się’ został utworzony od czasownika ‘prokázat se’. Warto wiedzieć, że w języku polskim czasownik ‘przekazać’ nie występuję z zaimkiem zwrotnym się. W żadnym znaczeniu nie można użyć frazy ‘przekazać się’. Wyjątkiem może być celowy zabieg artystyczny, gdy poeta lub autor tekstu piosenki, chce podkreślić, że podmiot liryczny zamierza ‘przekazać się’ komuś jak przedmiot. Ale poeci, w przeciwieństwie do zwykłych użytkowników języka, mogą robić ze słowem wszystko. A co z czasownikiem ‘przekazać’ bez zaimka zwrotnego się? Oczywiście istnieje, ale ma inne…

Pogotowie językowe. O rekonstruowaniu wychodków i nie tylko
Maj232021

Pogotowie językowe. O rekonstruowaniu wychodków i nie tylko

Ostatnio koleżanka zapytała mnie, co sadzę o powszechnie używanym w gwarze słowie ‘rekonstruować’ w znaczeniu ‘remontować’? No, nic nie sadzę, bo już wiem, że gdy Zaolziak mówi, że będzie ‘rekonstruować wychodek’, nie oznacza to, że na podstawie historycznych planów, zdjęć i przekazów ustnych będzie odtwarzał ubikację swoich przodków (tę drewnianą z serduszkiem), ale po prostu planuje remont toalety. Skoro jednak temat się pojawił, warto wyjaśnić, w jakim znaczeniu używamy w języku polskim wyrazów ‘rekonstrukcja’ i ‘rekonstruować’? Jak podaje słownik, ‘rekonstrukcja’ to «odtworzenie czegoś na podstawie zachowanych fragmentów, szczątków, przekazów», jest to również «rzecz odtworzona». Photo by Amy Reed on Unsplash Rekonstruować możemy więc zamek, kościół, zabytkowe kamienice, gdy zachowane są fundamenty, plany, szkice lub zdjęcia. Zrekonstruować możemy również zabytkowy mebel. Rekonstruować można również ukruszony ząb lub twarz, która została zmasakrowana w wyniku jakiegoś wypadku (nie mylić z operacjami plastycznymi nosa i podbródka). Rekonstruuje się też bieg wydarzeń, rozmów, czyli stara się odtworzyć z pamięci jak najwięcej szczegółów dotyczących danego wydarzenia,…

POGOTOWIE JĘZYKOWE. Problemy respiracyjne, ryma i imunitet?
Maj052021

POGOTOWIE JĘZYKOWE. Problemy respiracyjne, ryma i imunitet?

Wczoraj otrzymaliśmy wiadomość od jednego z rodziców, który zwrócił uwagę na język informacji podawanych na stronach polskiego przedszkola na Zaolziu. Oto wybrane przykłady: "Dzieci po przejściu COVID-19 mają 90 dni imunitetu. Natomiast dzieci z problemami respiracyjnymi (kaszel, ryma) zostają w domu". Jeżeli zrozumieli Państwo te dwa zdania, znaczy to, że albo urodzili się Państwo na Zaolziu, albo żyją tu już wystarczająco długo. Czy wiedziałabym, o co chodzi nadawcy tego komunikatu kilkanaście lat temu? Miałabym trudności. Wiedziałabym, że ‘dzieci po przejściu COVID-19 przez 90 dni będą cieszyły się jakimś bliżej nieokreślonym przywilejem’ oraz że ‘dzieci z problemami związanymi prawdopodobnie z układem oddechowym (kaszel i coś jeszcze) mają zostać w domu’. Przeszkodą w zrozumieniu powyższych zdań jest słownictwo, które zapożyczone jest z języka czeskiego. Gdybym przeczytała te zdania kilkanaście lat temu, zastanawiałbym się, czym jest ‘immunitet’, no bo w tym kontekście na pewno nie jest «przywilejem chroniącym osoby pełniące określone funkcje przed pociągnięciem do odpowiedzialności sądowej». Immunitetem mogą być objęci posłowie, senatorowie,…

Pogotowie językowe: Spuszczanie i wypinanie?
Marzec022021

Pogotowie językowe: Spuszczanie i wypinanie?

W gwarze używanej na Zaolziu na stałe zagościły dwa czasowniki ‘spuszczać’ i ‘wypinać’, które oznaczają ‘włączać’ i ‘wyłączać’. Wiadomo, że pochodzą one z języka czeskiego (czes. spustit i vypnout), i nie ma w tym nic złego ani dziwnego. Ale czy możemy tych dwóch czasowników w tym znaczeniu używać w języku polskim? Jeżeli chcemy, aby zrozumiał nas rozmówca polskojęzyczny, z całą pewnością nie. Co prawda oba czasowniki występują w języku polskim, ale mają zupełnie inne znaczenie niż w gwarze. Czasownika ‘spuścić’ i jego niedokonanej formy ‘spuszczać’ używamy wtedy, gdy chcemy powiedzieć, że ‘spuszczamy wiaderko na linie’, ‘spuszczamy kolegę na linie’, można również ‘spuścić kurtynę w teatrze’, ‘spuścić wodę w toalecie’, ‘spuścić powietrze z opon ’, ‘spuścić na coś zasłonę milczenia’, ‘spuścić z tonu’, ‘spuścić z ceny’, można również ‘spuścić się po linie’, czyli samemu zjechać po linie. Czasownik ten jest również wulgarnym określeniem czynności. Zainteresowani czytelnicy mogą sami sprawdzić w słowniku, o czym mowa. Na marginesie warto również zaznaczyć, że w…

Pogotowie językowe. Gdy z nosa cieknie nam katar
Styczeń292021

Pogotowie językowe. Gdy z nosa cieknie nam katar

Rok temu spotkałam się w swojej pracy z tłumaczeniem bajki dla dzieci – z języka czeskiego na polski. W tekście tym oprócz różnego rodzaju interferencji językowych (o interferencjach pisałam tutaj), znalazłam wyjątkowo ciekawy dialog między Psem, Kozą i Gęsią. Oto jego fragment: Pies: Podobno mały Antoś ma przeze mnie katar. Koza i Gęś: Katar? Koza: Ekstra! A jak to działa? Pies: Hm. Kichasz, nos masz jak pompon i cieknie ci z niego słony rosół z makaronem. Moją uwagę zwróciła kwestia wypowiadana przez Psa. Niby wiem, co autor miał na myśli, ale czy każda osoba polskojęzyczna będzie widziała? Obawiam się, że nie. Większość osób polskojęzycznych, nieznających języka czeskiego, będzie przecierać oczy ze zdumienia. Dlaczego? Już wyjaśniam, co w tym zdaniu się właściwie wydarzyło? Porównanie nosa do pompona nasuwa nam skojarzenie z miękkością, delikatnością. Być może poprzez luźne skojarzenia z kolorem czerwonym i zimą, dojdziemy do czapki św. Mikołaja lub nosa renifera Rudolfa. Przeczuwamy jednak, i słusznie, że nie o to chodziło…

Lesznych, Leszen?
Październik292019

Lesznych, Leszen?

Cześć, mam pytanie za 100 punktów: Jeżeli jest Leszna Górna i Leszna Dolna, to historia będzie obu Lesznych czy obu Leszen, jak napisał autor pewnego tekstu. Dzięki I.K. (więcej…)

Niepolski język polski
Wrzesień242017

Niepolski język polski

„Trudno obecnie zrozumieć młodych ludzi.“ Takie zdanie pokutuje w społeczeństwie już od dawna. Od wieków można rzec, nawet od tysiącleci. (więcej…)

Kyrpce czy kierpce?
Sierpień052017

Kyrpce czy kierpce?

Czy to w porządku, że mówimy i piszemy „kyrpce Macieja”, kiedy w słowniku języka polskiego znaleźć można tylko „kierpec”, a w liczbie mnogiej „kierpce”? (więcej…)

POGOTOWIE JĘZYKOWE. Zapalamy choinkę czy lampki na choince?
Grudzień082016

POGOTOWIE JĘZYKOWE. Zapalamy choinkę czy lampki na choince?

Mam pytanie. Czy można zapalać choinkę? Czy jednak lepiej zapalać lampki na choince? H.S. (więcej…)

Zaolziańska kultura języka
Październik222016

Zaolziańska kultura języka

Po czeskiej stronie Śląska Cieszyńskiego na co dzień używa się trzech kodów językowych: (więcej…)

REKLAMA
REKLAMA

ZWROT TV

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach Zadania publicznego dotyczącego pomocy Polonii i Polakom za granicą.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Fundacji "Pomoc Polakom na Wschodzie".

Website Security Test