Tag: Zwyczaje wielkanocne


Dziś lany poniedziałek. Dawniej woda, którą polewano, miała zapewnić zdrowie, urodę i płodność
kwiecień182022

Dziś lany poniedziałek. Dawniej woda, którą polewano, miała zapewnić zdrowie, urodę i płodność

Poniedziałek Wielkanocny był kiedyś dniem żywiołowej wesołości, zalotów, zabaw i psot. Dawniej szaleńcze zabawy rozpoczynały się już w nocy z Niedzieli na Poniedziałek. Tego dnia nie tylko można było, ale należało wybrać się z wizytą do krewnych i sąsiadów. Na Śląsku Cieszyńskim zaraz z rana wychodzili z domów chłopcy i mężczyźni, którzy składali wizytę krewnym, sąsiadkom, koleżankom ze szkoły, oblewając, a następnie susząc je karbaczami – batami uplecionymi z wierzbowych witek. Śmigus-dyngus pierwotnie był związanym z dawnymi słowiańskimi wierzeniami, w których woda miała zapewnić zdrowie, urodę i płodność. Dopiero wtórnie zwyczaj ten powiązano z Poniedziałkiem Wielkanocnym. Pierwsze wzmianki o dyngusie pochodzą z XV wieku. Są to zapiski z synodu diecezji poznańskiej, w których autor nawołuje do zakazywania tych pogańskich obrzędów, przestrzegając przed grzechem śmiertelnym i obrazą imienia Boskiego. Czas kawalerów i panien na wydaniu Na Śląsku Cieszyńskim po śmierguście chodzili przede wszystkim kawalerowie do tych domów, w których mieszkały panny na wydaniu. Chłopcy polewali z sikawek zrobionych z czarnego bzu…

Jakie zwyczaje świąteczne kultywowano w Trzycieżu? Opowiada uczennica drugiej klasy Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czeskim Cieszynie Weronika Oborna
kwiecień172022

Jakie zwyczaje świąteczne kultywowano w Trzycieżu? Opowiada uczennica drugiej klasy Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czeskim Cieszynie Weronika Oborna

TRZYCIEŻ / Miejscowe Koło PZKO Trzycież w okresie przedświątecznym zorganizowało warsztaty wielkanocne (pisaliśmy). Jednym z elementów wydarzenia była prelekcja na temat zwyczajów wielkanocnych. Wygłosiła ją uczennica drugiej klasy Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czeskim Cieszynie Weronika Oborna. W wywiadzie z naszą redakcją mówi o najważniejszych i najciekawszych z nich. Podczas prelekcji mówiła pani o zwyczajach wielkanocnych. Które z nich pani wybrała i dlaczego? Miałam mówić o tradycjach wielkanocnych Śląska Cieszyńskiego. Ale ponieważ w domu mamy sporo tradycji, których, jak wiem, często ludzie nie znają, to mówiłam na podstawie tego, co my kultywujemy w domu, w rodzinie. A więc nie była to teoretyczna etnograficzna wiedza książkowa, którą pani tylko przekazała, a taka, którą u pani w rodzinie naprawdę się praktykuje? Tak. To są tradycje, które już bardzo długo, i do dzisiaj, są w naszych rodzinach kultywowane. Przykładowo? Które z opowiedzianych tradycji najbardziej zdziwiły słuchaczy? W Wielki Piątek chodzimy nad ranem do rzeki opłukać sobie twarz, ręce i nogi. Mój brat i mój…

Pisanki w wierzeniach ludowych. Dawniej toczono je po bokach krów i noszono na groby zmarłych
kwiecień162022

Pisanki w wierzeniach ludowych. Dawniej toczono je po bokach krów i noszono na groby zmarłych

Jajko to odwieczny symbol życia, płodności, miłości i siły. Symbol początku, źródło życia, znak odrodzenia i Zmartwychwstania. Jajko zapewniało urodzaj, szczęście, pomyślność i zdrowie. Wiązało się z nim wiele wierzeń wywodzących się sprzed chrześcijaństwa. Legenda głosi, że święta Magdalena, gdy szła w niedzielę odwiedzić grób Chrystusa, po drodze kupiła jajka na posiłek dla apostołów. Po spotkaniu zmartwychwstałego Chrystusa spostrzegła, że nawet jajka, które niosła, z radości zmieniły kolor – stały się czerwone. Według tradycji katolickiej jajka malujemy więc na pamiątkę tego wydarzenia. Pisankę włączono do elementów symboliki wielkanocnej w procesie chrystianizacji Jednak jajka malowano już przed narodzeniem Chrystusa - najstarsze pisanki pochodzą z Mezopotamii. Prawdopodobnie wierzono, że w ten sposób wzmacnia się cudowną moc jajka. Na ziemiach polskich najstarsze pisanki, pochodzące z końca X wieku, odnaleziono podczas wykopalisk archeologicznych w pozostałościach grodu na opolskiej wyspie Ostrówek. Pisankę włączono do elementów symboliki wielkanocnej w procesie chrystianizacji. Jest wiele sposobów na ozdobienie jajka. Można je gotować w łupinach cebuli, maczać w kolorowych…

Wielka Sobota. W ten dzień w chałupach wszystko było nowe
kwiecień162022

Wielka Sobota. W ten dzień w chałupach wszystko było nowe

W Wielką Sobotę w kościołach święci się wodę, ogień i pokarmy. Dawniej księża święcili pokarmy w domach lub na dworze (na placykach wiejskich pod krzyżami). Wszystko, co było przeznaczone na wielkanocny stół, musiało być poświęcone, dopiero później przeniesiono zwyczaj święcenia do kościołów i ograniczono święconkę do symbolicznego koszyka. Przed wiekami najważniejszy w święconce był baranek pieczony na rożnie. Od XVII wieku miejsce naturalnego baranka zaczęły zajmować jego wyobrażenia, czyli figurki wykonane z ciasta, cukru, czekolady, masła, wosku i gipsu (jeszcze w XIX wieku takich imitacji baranka nie można było święcić). Włodzimierz Tetmajer, Święcone, 1897, Muzeum Narodowe w Krakowie. Oprócz baranka święcono różne mięsa wędzone, pieczone, gotowane, na Pomorzu święcono ryby. Nie mogło zabraknąć chleba, kołaczy, chrzanu, soli, pieprzu. Błogosławiono również piwo i wino. Do święconki dokładano również garść zboża i ziemniaków przeznaczonych do sadzenia. W koszyczku oczywiście nie mogło zabraknąć gotowanych i ozdobionych jajek. W Beskidzie Śląskim święconka znana jest od niedawna W Beskidzie Śląskim, jak i ogólnie na Śląsku,…

Na ból gardła i suchoty. Zobacz, dlaczego warto było mieć w domu palmę wielkanocną
kwiecień102022

Na ból gardła i suchoty. Zobacz, dlaczego warto było mieć w domu palmę wielkanocną

Dziś Niedziela Palmowa, która rozpoczyna Wielki Tydzień. Dzień ten został ustanowiony na pamiątkę wjazdu Chrystusa do Jerozolimy na osiołku. Mieszkańcy miasta witali Jezusa z radością – słali pod jego stopy zielone gałązki i płaszcze. Tego dnia w kościele katolickim święci się palmy. Gałąź zielona od wieków była symbolem życia, sił witalnych, radości i corocznej odnowy roślin. Wierzbę, z której wyrastają bazie, i która była elementem składowym palmy, nazywano „rośliną miłującą życie”. W nauce kościoła wierzba symbolizuje zmartwychwstanie i nieśmiertelność duszy. To właśnie wierzba najwcześniej okrywa się zielenią, rośnie w każdych warunkach. Palmy podczas święcenia nabierały dobroczynnej mocy, więc po nabożeństwie należało się nimi nawzajem lekko uderzać lub przynajmniej dotknąć. Oto powody, dla których warto mieć w domu palmę: 1. Zjedzona bazia była dobra na ból gardła i suchoty. 2. Startą na proch palmę wraz z innymi ziołami (poświęconymi w Matki Boskiej Zielnej) traktowano jako lekarstwo dla ludzi i krów. 3. Popiół pozostały po spaleniu palm używany był w kościołach podczas…

Wierzenia związane z pisankami
kwiecień052021

Wierzenia związane z pisankami

Jajko to odwieczny symbol życia, płodności, miłości i siły. Symbol początku, źródło życia, znak odrodzenia i zmartwychwstania. Jajko zapewniało urodzaj, szczęście, pomyślność i zdrowie. Legenda głosi, że święta Magdalena, gdy szła w niedzielę odwiedzić grób Chrystusa, po drodze kupiła jajka na posiłek dla apostołów. Po spotkaniu zmartwychwstałego Chrystusa spostrzegła, że nawet jajka, które niosła, z radości zmieniły kolor – stały się czerwone. Jajka malujemy więc na pamiątkę tego wydarzenia. Cudowną moc jajka wzmacnia malowanie. Można to robić na różne sposoby: gotować w łupinach cebuli, maczać w kolorowych barwnikach, pisać za pomocą wosku (pisanki) czy wydrapywać wzory za pomocą nożyka (kraszanki). Dzisiaj można również użyć farb, mazaków i naklejek. Zdobieniem jajek zajmowały się kiedyś wyłącznie kobiety – na ten czas wyganiano mężczyzn z chałupy. Dzisiaj najchętniej zdobią jajka dzieci. Dawne zwyczaje i wierzenia związane z pisankami: 1. Zakopywano je w skiby pól na urodzaj lub pod progami domów dla ochrony. 2. Skorupki rzucano do sadów, żeby drzewka owocowały. Wydmuszki wieszano na…

Poniedziałek był dniem żywiołowej wesołości
kwiecień052021

Poniedziałek był dniem żywiołowej wesołości

Poniedziałek Wielkanocny był kiedyś dniem żywiołowej wesołości, zalotów, zabaw i psot. Dawniej szaleńcze zabawy rozpoczynały się już w nocy z Niedzieli na Poniedziałek. Tego dnia nie tylko można było, ale należało wybrać się z wizytą do krewnych i sąsiadów. Na Śląsku Cieszyńskim zaraz z rana wychodzili z domów chłopcy i mężczyźni, którzy składali wizytę krewnym, sąsiadkom, koleżankom ze szkoły, oblewając, a następnie susząc je karbaczami – batami uplecionymi z wierzbowych witek. Śmigus-dyngus pierwotnie był związanym z dawnymi słowiańskimi wierzeniami, w których woda miała zapewnić zdrowie, urodę i płodność. Dopiero wtórnie zwyczaj ten powiązano z Poniedziałkiem Wielkanocnym. Pierwsze wzmianki o dyngusie pochodzą z XV wieku. Są to zapiski z synodu diecezji poznańskiej, w których autor nawołuje do zakazywania tych pogańskich obrzędów, przestrzegając przez grzechem śmiertelnym i obrazą imienia Boskiego. Czas kawalerów i panien na wydaniu Na Śląsku Cieszyńskim po śmierguście chodzili przede wszystkim kawalerowie do tych domów, w których mieszkały panny na wydaniu. Chłopcy polewali z sikawek zrobionych z czarnego bzu…

Jak dawniej spędzano Wielkanoc?
kwiecień042021

Jak dawniej spędzano Wielkanoc?

Wielkanoc jest najstarszym i największym świętem chrześcijańskim. Święto otwiera uroczysta rezurekcja, trzygodzinna msza odprawiana w Wielką Sobotą wieczorem albo o świcie w Wielką Niedzielę. Dawniej w nocy z Wielkiej Soboty na Wielkanoc, a zwłaszcza podczas rezurekcji strzelano z batów, petard itp. W Beskidzie Śląskim strzelano z moździerzy i grano na trombitach. Po rezurekcji spieszono do domu na uroczyste śniadanie, które poprzedzało dzielenie się jajkiem, należało też spożyć laskę chrzanu (na pamiątkę pojenia Chrystusa żółcią i octem). Stół wielkanocny według polskiej tradycji miał uginać się pod ciężarem potraw. Dawniej były to wyłącznie potrawy zimne, ponieważ nie godziło się rozpalać pod kuchnią wielkiego ognia. W tym dniu nie wolno było przyjmować gości, ani oddalać się od domu. Nie chodzono również w odwiedziny do krewnych, nawet jeżeli mieszkali blisko. Obwiązywał całkowity zakaz wykonywania jakichkolwiek prac. Również dzieci nie mogły się bawić. Największe święto w roku było czasem odpoczynku dla wszystkich, nawet dla służby. Czas spędzano w kościele i w kręgu rodzinnym. W poszukiwaniu…

Wielka Sobota. W ten dzień w chałupach wszystko było nowe
kwiecień032021

Wielka Sobota. W ten dzień w chałupach wszystko było nowe

W Wielką Sobotę w kościołach święci się wodę, ogień i pokarmy. Dawniej księża święcili pokarmy w domach lub na dworze (na placykach wiejskich pod krzyżami). Wszystko, co było przeznaczone na wielkanocny stół, musiało być poświęcone, dopiero później przeniesiono zwyczaj święcenia do kościołów i ograniczono święconkę do symbolicznego koszyka. Przed wiekami najważniejszy w święconce był baranek pieczony na rożnie. Od XVII wieku miejsce naturalnego baranka zaczęły zajmować jego wyobrażenia, czyli figurki wykonane z ciasta, cukru, czekolady, masła, wosku i gipsu (jeszcze w XIX wieku takich imitacji baranka nie można było święcić). Włodzimierz Tetmajer, Święcone, 1897, Muzeum Narodowe w Krakowie. Oprócz baranka święcono różne mięsa wędzone, pieczone, gotowane, na Pomorzu święcono ryby. Nie mogło zabraknąć chleba, kołaczy, chrzanu, soli, pieprzu. Błogosławiono również piwo i wino. Do święconki dokładano również garść zboża i ziemniaków przeznaczonych do sadzenia. W koszyczku oczywiście nie mogło zabraknąć gotowanych i ozdobionych jajek. W Beskidzie Śląskim święconka znana jest od niedawna W Beskidzie Śląskim, jak i ogólnie na Śląsku,…

Clanek
kwiecień062015

Goiczek zielony, pieknie przystrojony…

WĘDRYNIA / Poniedziałek Wielkanocny to nie tylko „śmiergustnicy” oblewający wodą, ale też dziewczyny w strojach śląskich chodzące z goiczkiem (mojiczkiem). W Wędryni ten zwyczaj jest ciągle żywy. Kilka grup dziewcząt z Polskiej Szkoły Podstawowej  w Wędryni w strojach ludowych odwiedza tego dnia domy śpiewając tradycyjną przyśpiewkę ludową i składając życzenia.  (więcej…)

Zmartwychwstanie Pańskie i Śmiergust
kwiecień052015

Zmartwychwstanie Pańskie i Śmiergust

Pierwszy dzień Wielkanocy (między 22 III a 25 IV), dzień Zmartwychwstania Pańskiego zwany Wielkóm Niedzielóm, cechowała, jako najważniejsze święto kościelne, uroczysta i podniosła atmosfera. Dzień ten spędzano w rodzinnym gronie. Obwarowany był on niegdyś zwyczajowymi zakazami wykonywania różnych czynności, przyjmowania gości i oddalania się z domu. (więcej…)

Goiczek zielony
kwiecień212014

Goiczek zielony

  Poniedziałek wielkanocny to nie tylko "śmiergustnicy" oblewający wodą, ale też dziewczyny chodzące z goiczkiem. W Wędryni ten zwyczaj jest ciągle żywy. Dziewczyny z miejscowej polskiej szkoły podstawowej w strojach ludowych odwiedzają tego dnia domy śpiewając: (więcej…)

REKLAMA

REKLAMA

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.