Dzień dobry,

pytanie jest proste: kiedy piszemy „w“, a kiedy „we“, kiedy „z“, a kiedy „ze“.

Co do słowa określającego ubiegły rok na Zaolziu, to stawiam na „Wizję“

Pozdrawiam

I.Ż.

Na samym początku rozwinę pytanie o jeszcze kilka przyimków: „pod“ i „pode“, „nad“ i „nade“, „bez“ i „beze“, „przed“ i „przede“ itp. Wszędzie odpowiedź może być tak samo prosta lub tak samo skomplikowana.

Formy oboczne przyimków wywodzą się z rozwoju tzw. jerów w dawnej historii języka polskiego. Jery były bardzo krótkimi głoskami, które w zależności od pozycji w wyrazie były jerami mocnymi lub słabymi.

W trakcie rozwoju języka jery słabe zanikały a mocne zmieniły się w pełne samogłoski (wokalizacja). Przyimki stanowiły zawsze całość z następującym wyrazem tak w wymowie, jak również pod względem akcentu wyrazowego.

Połączenie przyimka z następującym po nim wyrazem powodowało również zmiany pozycji słabych i mocnych jerów a następnie, kiedy zanikły słabe, a wokalizacji uległy mocne jery, powstawały pary zaimków takie, jak podano w pytaniu.

W tych zamierzchłych czasach użycie dłuższej formy przyimka podyktowane było budową wyrazu następującego po nim.

Obecnie nie mamy jednoznacznej reguły użycia form przyimków zakończonych na -e. Wskazaniem do ich użycia jest trudna do wymówienia grupa spółgłosek na początku wyrazu następującego po przyimku: np. „we Francji”, „we Frankfurcie” i „we wtorek” (niepoprawnie jest „w Francji”, „w Frankfurcie” i „w wtorek”) ale już „we czwartek” może być użyte tak samo jak „w czwartek”.

Podobnie niepoprawnym jest następujące użycie przyimka „we wojsku”, „we Warszawie” czy „we wodzie”. Formy takie uchodzą za regionalne i nie są zalecane w ogólnej polszczyźnie.

Należałoby się przyglądać budowie poszczególnych wyrazów poprzedzanych przyimkiem, żeby zdecydować, która jego forma jest lepsza w użyciu.

Dziękuję za pierwsze słowo do Zaolziańskiego słowa roku. Kolejne propozycje oraz pytania dotyczące języka polskiego proszę wysyłać na adres pogotowie.jezykowe@zwrot.cz .

Mgr. Ireneusz Hyrnik, Ph.D.

Tagi: , , , , , ,

Komentarze


Czytaj również


Pies w literaturze. Podczas prelekcji w Książnicy Aleksandra Golik-Prus  przedstawiła najciekawsze obiekty literackie i ikonograficzne dotyczące psów
luty052023

Pies w literaturze. Podczas prelekcji w Książnicy Aleksandra Golik-Prus przedstawiła najciekawsze obiekty literackie i ikonograficzne dotyczące psów

Kolejna odsłona Kina na Granicy. Bohaterem retrospektywy będzie Jaroslav Hašek
luty052023

Kolejna odsłona Kina na Granicy. Bohaterem retrospektywy będzie Jaroslav Hašek

Zamknięto cały obszar Tatr dla ruchu turystycznego. Czwarty stopień zagrożenia lawinowego
luty042023

Zamknięto cały obszar Tatr dla ruchu turystycznego. Czwarty stopień zagrożenia lawinowego

Lenka Koždoňová z Koszarzysk z tytułem mistrza tradycyjnej produkcji rękodzielniczej
luty042023

Lenka Koždoňová z Koszarzysk z tytułem mistrza tradycyjnej produkcji rękodzielniczej

Biblioteka w Trzyńcu poświęci rok 2023 Adamowi Wawroszowi. Będą wykłady, teatr i wystawa
luty042023

Biblioteka w Trzyńcu poświęci rok 2023 Adamowi Wawroszowi. Będą wykłady, teatr i wystawa

Czy tegoroczny balik w szkole w Oldrzychowicach był udany? My nie mamy żadnych wątpliwości [zdjęcia]
luty032023

Czy tegoroczny balik w szkole w Oldrzychowicach był udany? My nie mamy żadnych wątpliwości [zdjęcia]

Które atrakcje turystyczne województwa morawsko-śląskiego są najciekawsze? Możesz głosować do końca lutego
luty032023

Które atrakcje turystyczne województwa morawsko-śląskiego są najciekawsze? Możesz głosować do końca lutego

Rząd Czech chce wprowadzić jednodniowe wybory. Głosowanie tylko w piątek
luty032023

Rząd Czech chce wprowadzić jednodniowe wybory. Głosowanie tylko w piątek

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2022.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.