Tag: język polski


Pogotowie językowe. Zaolzie to kraina pełna genialnej młodzieży
czerwiec262022

Pogotowie językowe. Zaolzie to kraina pełna genialnej młodzieży

Będąc na Zaolziu pierwszy raz, można odnieść wrażenie, że jest to kraina pełna genialnej młodzieży. Dlaczego? Bo uczniowie szkoły średniej to studenci. Przystępując do napisania tego tekstu, zaczęłam go słowami: dzisiaj będzie krótko. I bardzo szybko okazało się, że jednak nie będzie, bo sprawa jest bardziej skomplikowana niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Jak podają współczesne słowniki języka polskiego 'student' to osoba, która uczy się w szkole wyższej. Studenci studiują więc na przykład na Akademii Sztuk Pięknych, Uniwersytecie Śląskim czy Politechnice Wrocławskiej. Natomiast w szkołach podstawowych i średnich uczą się uczniowie. Skąd więc wzięło się na Zaolziu określenie 'student' stosowane w przypadku ucznia szkoły średniej? Od biedy można by było uznać, że jest to zapożyczenie z języka czeskiego. Jednak, czy aby na pewno? Kalka językowa czy archaizm Wskazówką w rozwiązaniu tej zagadki jest nie tylko Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, ale też moje mgliste wspomnienia z dzieciństwa, gdy mój dziadek (rocznik 1919), mówił do mnie po przyjściu…

Budowanie mostów pomiędzy kulturami. W Krakowie odbywa się V Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej
czerwiec022022

Budowanie mostów pomiędzy kulturami. W Krakowie odbywa się V Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej

„Tłumaczy porównuje się często do budowniczych mostów, i słusznie, jak myślę. My także próbujemy usuwać przeszkody i nawiązywać połączenia ponad granicami, wprawdzie nie z betonu i stali, ale przy pomocy języka i literatury. Zatem budowniczy mostów. Pośrednicy między kulturami, zachęcający nas do zainteresowania się innymi doświadczeniami, tradycjami, innym sposobem myślenia, innymi narratywami, byśmy akceptując odmienność, sami się wzbogacili.” Martin Pollack Dziś rozpocznie się w Krakowie 5. Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej, który potrwa od 2 do 4 czerwca. Wydarzenie to organizuje Instytut Książki w cyklu czteroletnim; pierwsza edycja, która odbyła się w 2005 roku, zgromadziła 174 uczestników, w ostatniej w 2017 roku wzięło udział prawie 300 gości. Zgodnie z zapowiedziami tegoroczny Kongres zgromadzi 500 uczestników, w tym 250 tłumaczy z ponad 50 krajów, przede wszystkim z Europy, ale także z Ameryki Północnej i Południowej, Azji i Australii. Już wczoraj przyjeżdżający do Krakowa uczestnicy serdecznie się witali, widać było, że to spotkanie po dłuższej, „pandemicznej” przerwie umożliwia im żywy, bezpośredni kontakt…

Jakie tematy prac pisemnych z języka polskiego wybierali uczniowie Akademii Handlowej?
kwiecień072022

Jakie tematy prac pisemnych z języka polskiego wybierali uczniowie Akademii Handlowej?

CZESKI CIESZYN / W Akademii Handlowej w Czeskim Cieszynie dwunastu uczniów polskiej grupy pisało dziś maturę pisemną z języka polskiego. Uczniowie wybierali z pięciu tematów. Był wśród nich m.in. cytat Stanisława Lema, którego setną rocznicę urodzin obchodziliśmy w ubiegłym roku. „Dzisiaj odbyła się pierwsza część egzaminu maturalnego z języka polskiego, druga część, czyli egzamin ustny, rozpocznie się 16 maja. Nasi uczniowie zdają egzamin maturalny z języka polskiego, angielskiego, czeskiego a do tego dochodzi jeszcze księgowość i ekonomia” - mówi Beata Hupka, zastępca dyrektora do spraw kształcenia w języku polskim. Tematy matury pisemnej z języka polskiego w roku szkolnym 2021/2022 Anioły i demony współczesnego świata technologii (felieton na temat komputeryzacji, telefonii komórkowej, internetu, nowoczesnej bankowości, inteligentnych urządzeń domowych...)„Jak się tak leży godzinami w nocy, to myśleniem można zajść bardzo daleko i w bardzo dziwne strony, wiesz...” - Stanisław Lem (dowolna forma wypowiedzi)Zagadka, której żaden detektyw nie rozwiąże... (opowiadanie)Quo vadis Europo? (rozprawka na temat wizji współżycia w wielokulturowym społeczeństwie)Podróżować jest bosko! (Kora…

Rozpoczęły się matury. Znamy tematy tegorocznych prac pisemnych z języka polskiego
kwiecień042022

Rozpoczęły się matury. Znamy tematy tegorocznych prac pisemnych z języka polskiego

CZESKI CIESZYN / W Polskim Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czeskim Cieszynie odbyła się dziś pisemna część egzaminu maturalnego z języka polskiego. Uczniowie mieli do wyboru cztery tematy. – Jutro uczniowie będą pisać prace pisemne z języka czeskiego, które są częścią profilowego egzaminu maturalnego. W środę czeka na uczniów egzamin z języka angielskiego oraz rosyjskiego. Później od 2 maja będą się odbywać testy dydaktyczne części państwowej matur – powiedziała Daniela Kulhanek, zastępca dyrektora. Tematy pisemnych prac maturalnych z języka polskiego Uczniowie mieli do wyboru cztery tematy. – Wybrałem temat mojego autorytetu i wzoru. Pisałem o moim dziadku i na szczęście pisało mi się bardzo dobrze. W porównaniu z tematami z poprzednich lat, te dzisiejsze wydawały mi się o wiele łatwiejsze – powiedział Jan Strumpf z klasy IV C. Tematy matur z języka polskiego z roku 2022 Polski Romantyzm patronem roku 2022. Jakie ponadczasowe wartości przekazuje nam ta epoka literacka?Oto mój autorytet i wzór. Kto jest dla ciebie życiowym wzorem? Uzasadnij swój wybór.Czy obojętność jest przyzwoleniem…

Pogotowie językowe. Prezentacja czy rejestracja uczestników?
grudzień152021

Pogotowie językowe. Prezentacja czy rejestracja uczestników?

W ostatnim Pogotowiu Językowym pisałam o często pojawiającym się na Zaolziu błędnym użyciu słowa „prawidłowo”. Dzisiejszy tekst również będzie dotyczył kalki językowej. Często zdarza się, że podczas konferencji, zawodów sportowych czy konkursów organizowanych przez polskie organizacje pierwszym punktem programu jest „prezentacja uczestników”. W przypadku imprez, na które przychodzi garstka osób, prezentacja uczestników nie wzbudza aż takiego zdziwienia  – w myśl przysłowia „co kraj, to obyczaj” – ale gdy uczestnicy są liczeni w dziesiątkach, a nawet setkach, zaczynamy się zastanawiać, o jaką prezentację właściwie chodzi? ‘Prezentacja’ to w języku polskim przedstawienie kogoś komuś. W kontekście takiego wydarzenia jak konferencja, prezentacja może polegać nie tylko na podaniu imienia i nazwiska, ale też na streszczeniu w kilku zdaniach jego dorobku naukowego. Analogicznie może wyglądać prezentacja sportowca. My jednak wiemy, że nie o taką prezentację chodzi. Jest to zapożyczenie z języka czeskiego (prezentace) i oznacza po prostu ‘rejestrację’, czyli czynność polegającą na wpisaniu swojego imienia i nazwiska na listę uczestników. Jeśli więc nie chcemy,…

Pogotowie językowe. Prawidłowo czy regularnie?
grudzień072021

Pogotowie językowe. Prawidłowo czy regularnie?

Dziś będzie krótko - o zapożyczeniu językowym, które nagminnie pojawia się w języku polskim na Zaolziu, nie tylko mówionym, ale i pisanym. Chodzi o przysłówek ‘prawidłowo’, na przykład w zdaniu: ‘Członkowie klubu spotykają się prawidłowo co dwa tygodnie w Domu PZKO’. W tym zdaniu ‘prawidłowo’ zostało użyte w znaczeniu ‘regularnie’ i jest zapożyczaniem z języka czeskiego (‘pravidelně’ - pol. regularnie). Zdanie powinno więc brzmieć: Członkowie klubu spotykają się regularnie co dwa tygodnie w Domu PZKO. Mamy tutaj do czynienia z tzw. fałszywym przyjacielem, czyli słowem zdradliwym. ‘Pravidelně’ i ‘prawidłowo’ brzmią bardzo podobnie, ale oznaczają coś zupełnie innego. ‘Prawidłowo’ oznacza ‘tak jak należy’. Można więc postąpić prawidłowo, czyli znalezioną walizkę z pieniędzmi zanieść na komisariat policji. Można wykonać prawidłowo zadanie, wtedy gdy rezultat będzie właściwy, taki jak zamierzony. Urządzenie może działać prawidłowo, czyli bez zastrzeżeń. Pamiętajmy więc, że ‘spotykamy się regularnie co dwa tygodnie’. A czy to prawidłowo? Oczywiście! Warto się spotykać!

Foliarz, boomer i gituwa. Właśnie wyłoniono 20 kandydatów do Młodzieżowego Słowa Roku
listopad172021

Foliarz, boomer i gituwa. Właśnie wyłoniono 20 kandydatów do Młodzieżowego Słowa Roku

Młodzieżowe Słowo Roku to plebiscyt organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim. Przedsięwzięcie to, mające na celu popularyzację języka polskiego wśród młodzieży, zapoczątkowano w 2016 roku we współpracy z projektem Słowa klucze w ramach inicjatywy Narodowego Centrum Kultury „Ojczysty – dodaj do ulubionych”. Plebiscyt ma na celu wyłonienie najbardziej popularnych wśród młodych ludzi słów, określeń lub wyrażeń. - To dla nas okazja do zabawy językiem polskim. Zależy nam, by plebiscyt wywoływał pozytywne emocje i przebiegał w przyjaznej atmosferze oraz z zachowaniem zasad dobrego wychowania. Dlatego, z uwagi na rosnące zainteresowanie plebiscytem oraz coraz większą ilość zgłoszeń, po pięciu latach zdecydowaliśmy się odświeżyć nieco formułę tego przedsięwzięcia - piszą na swoich stronach organizatorzy konkursu. W tym roku wprowadzono dwuetapowe wyłanianie zwycięzcy. Właśnie minął pierwszy etap, w którym można było zgłaszać kandydata. Spośród zgłoszonych słów jury wyłoniło dwadzieścia. Przed nami drugi etap, w którym każdy z internautów może zagłosować do 30 listopada na swojego faworyta za pośrednictwem tej strony.…

Dlaczego dopełniacz jest dla nas wyzwaniem? Cz. II
październik302021

Dlaczego dopełniacz jest dla nas wyzwaniem? Cz. II

W pierwszym artykule na temat dopełniacza wprowadziliśmy nadrzędną zasadę, że "dopełnienie, które w zdaniu twierdzącym ma formę biernika, w zdaniu zaprzeczonym przybiera postać dopełniacza". Dzisiaj zajmiemy się zagadnieniem łączliwości składniowej czasowników z przypadkami. Przeciętny zjadacz chleba nie zastanawia się nad tym, czy czasownik szukać łączy się z rzeczownikiem w bierniku (kogo? co?) czy w dopełniaczu (kogo? czego?). Gdy żyjemy w Polsce i posługujemy się językiem polskim na co dzień, szczegółowa wiedza na temat łączliwości czasowników z przypadkami nie jest nam do niczego potrzebna. Większość rodzimych użytkowników języka polskiego nabywa umiejętność poprawnego łączenia czasowników (przynajmniej tych podstawowych) z wybranym przypadkiem w szkole podstawowej. Oczywiście sprawa komplikuje się, gdy na co dzień stykamy się z innym językiem słowiańskim, w którym czasowniki o tym samym znaczeniu co w języku polskim, wymagają użycia innego przypadka. Na Zaolziu najczęściej zdarza się niepoprawne użycie biernika, zamiast dopełniacza, np. Brakuje adres. Poprawnie: Brakuje adresu. Przestrzegać regulamin. Poprawnie: Przestrzegać regulaminu. Potrzebuję urlop. Poprawnie: Potrzebuję urlopu. Warto więc zapamiętać,…

Dlaczego warto się uczyć polskiego? Na pytanie odpowiada kampania #KTOTYJESTEŚ
październik112021

Dlaczego warto się uczyć polskiego? Na pytanie odpowiada kampania #KTOTYJESTEŚ

Dlaczego warto uczyć się i pielęgnować znajomość języka polskiego? Jakie możliwości przed młodymi ludźmi otwiera dwujęzyczność? To tematy przewodnie 3. edycji kampanii społecznej #KtoTyJesteś. W tym roku działania będą adresowane przede wszystkim do mniejszości polskiej na Litwie, Łotwie, Ukrainie, w Mołdawii, Estonii, Rosji oraz w Czechach. Organizatorem akcji jest Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie”. Głównym celem, organizowanej od 2018 roku, kampanii #KtoTyJesteś jest promocja dwujęzyczności oraz języka polskiego jako nośnika wartości i kultury. W tej edycji organizatorzy zwracają się w szczególności do rodziców oraz młodzieży szkolnej i studentów, przed którymi stoją ważne decyzje związane z dalszą edukacją i rozwojem zawodowym. Nauka języka polskiego to inwestycja - Zdajemy sobie sprawę, że rodzice oraz młodzi ludzie mierzą się z wieloma wyzwaniami stawianymi przez wolny rynek. Zarówno rodzicom, jak i młodzieży szkolnej czy studentom bardzo zależy na indywidualnym rozwoju, wszechstronnej edukacji na wysokim poziomie oraz dobrych perspektywach na rynku pracy – tłumaczy Mikołaj Falkowski, Prezes Zarządu Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie”. - Dlatego…

Letnia Szkoła Słowiańskich Studiów w Ołomuńcu,      czyli przygoda z językiem czeskim na Morawach
wrzesień302021

Letnia Szkoła Słowiańskich Studiów w Ołomuńcu, czyli przygoda z językiem czeskim na Morawach

Treść jest chroniona hasłem. Aby ją zobaczyć, proszę poniżej wprowadzić hasło: Hasło:

‚Nabity’ i  ‚wybity’. Ząb, guz czy telefon?
lipiec062021

‚Nabity’ i ‚wybity’. Ząb, guz czy telefon?

Jak dobrze wiemy, na Zaolziu mówimy, że telefony komórkowe, laptopy i inne urządzenia 'wybijają się', gdy wyczerpuje im się bateria. Wtedy podłączamy je do ładowarki i… 'nabijamy'. Czy w języku ogólnopolskim również mówimy, że 'wybił mi się telefon' i muszę 'nabić telefon'? Niestety nie. Chcąc powiedzieć, że nasz telefon się wyłączył z powodu wyładowanej baterii, mówimy, że 'telefon się wyładował' lub 'jest wyładowany'. W języku potocznym mówimy również, że 'telefon nam padł'. Aby zaczął działać, musimy go podłączyć do ładowarki i 'naładować'. Ładujemy również laptop, tablet, czytnik, odkurzacz, akumulator i inne urządzenia, które akumulują energię elektryczną po to, aby działać. Czasowniki 'nabijać' i 'wybijać' funkcjonują w języku polskim i można powiedzieć, że mają się świetnie, jednak nie w kontekście ładowania telefonów. Wielki słownik języka polskiego pod red. Piotra Żmigrodzkiego podaje piętnaście znaczeń dla czasownika ‘wybijać’ i osiem dla czasownika ‘nabijać’. Źródło: https://giphy.com Można więc 'wybić dziurę w ścianie', 'wybić piłkę z pola karnego', 'wybić nóż z ręki', tak samo jak…

Pogotowie językowe. Czy można się przekazać?
czerwiec062021

Pogotowie językowe. Czy można się przekazać?

Odkąd świat ogarnęła pandemia, nasz słownik wzbogacił się o słowa, których normalnie nie używalibyśmy. Przynajmniej nie aż tak często. Jednym z nich jest czasownik ‘okazywać’. Dlaczego warto na niego zwrócić uwagę? Ponieważ zdarza się, że zamiast niego używamy kalki z języka czeskiego. Oto przykład zastosowania kalki językowej: „Uczniowie, którzy przekażą się negatywnym wynikiem testu antygenowego, nie muszą być testowani”. Zdanie powinno brzmieć następująco: „Uczniowie, którzy okażą negatywny wynik testu antygenowego, nie muszą być testowani”. Zastosowany w pierwszym zdaniu czasownik ‘przekazać się’ został utworzony od czasownika ‘prokázat se’. Warto wiedzieć, że w języku polskim czasownik ‘przekazać’ nie występuję z zaimkiem zwrotnym się. W żadnym znaczeniu nie można użyć frazy ‘przekazać się’. Wyjątkiem może być celowy zabieg artystyczny, gdy poeta lub autor tekstu piosenki, chce podkreślić, że podmiot liryczny zamierza ‘przekazać się’ komuś jak przedmiot. Ale poeci, w przeciwieństwie do zwykłych użytkowników języka, mogą robić ze słowem wszystko. A co z czasownikiem ‘przekazać’ bez zaimka zwrotnego się? Oczywiście istnieje, ale ma inne…

WYWIAD. Każdy poznany język rzuca inne światło na otaczającą nas rzeczywistość
marzec092021

WYWIAD. Każdy poznany język rzuca inne światło na otaczającą nas rzeczywistość

Rozmowa z Darkiem Jedzokiem o wielojęzyczności, języku ojczystym i syndromie Mowgliego. Jak długo mieszkasz za granicą? Pytanie, co to znaczy za granicą, bo urodziłem się na Zaolziu w Czechach i zanim wyjechaliśmy do Australii, mieszkałem przez prawie dziesięć lat w Cieszynie. To też było za granicą. Natomiast w Australii mieszkamy z żoną od prawie 5 lat. Ile znasz języków? Polski, czeski i angielski. Słowacki pasywnie. A który język jest Twoim pierwszym językiem? Gwara. Na jakim poziomie znasz język angielski? Ostatnio robiłem testy i wyszło na to, że moja znajomość języka angielskiego jest na poziomie tuż pod native speakerem. Angielskiego używam w pracy, staramy się też wybić aktywnie poza krąg naszych znajomych, którzy są Polakami, Czechami i… Brazylijczykami. Tutaj wielu Polaków ma z tym problem - przebywa tylko we własnym gronie i nie ma okazji nauczyć się angielskiego. Czyli nie jest tak, że nie macie z kim rozmawiać po polsku czy po czesku? Nie, bo Australia to kraj imigrantów, mnóstwo tu…

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.