Najstarszy ratusz stał pośrodku Rynku. Konferencja pokazała, co odsłoniły wykopaliska w Cieszynie

CIESZYN / Najstarszy cieszyński ratusz stał pośrodku Rynku, a przy dzisiejszej ulicy Olszaka w XV wieku nie mogło być fosy, wału ani muru – to jedne z najciekawszych wniosków z badań archeologicznych Rynku w Cieszynie w latach 2022–2023. Konferencja „… a znaleźliście coś ciekawego?” odbyła się 20 czerwca w kinie Piast, a najważniejsze ustalenia podsumowała w rozmowie z naszą redakcją Zofia Jagosz-Zarzycka, kierująca Działem Archeologii Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

– Odsłonięcie i pozyskanie zaprezentowanych zabytków było możliwe dzięki realizacji projektu Miasta Cieszyna „Szlakiem cieszyńskiego tramwaju” – podkreślała witając zebranych i dziękując władzom miasta Irena French, dyrektor Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Najstarszy ratusz na środku Rynku

Do kwestii położenia cieszyńskiego rynku lokacyjnego odniósł się Jan Paweł Borowski w referacie „Historiograficzne poglądy o położeniu cieszyńskiego rynku lokacyjnego. Albo o tym, czy książę Kazimierz II w 1496 roku zmienił układ lokacyjny Cieszyna”.

Historyk omówił dotychczasowe poglądy na ten temat oraz ponownie przeanalizował dokument księcia Kazimierza II z 1496 roku. Z jego analizy wynikało, że dokument mówi o przekazaniu miastu dwóch książęcych domów i placu znajdującego się za nimi. Nakazywał także zburzenie starego ratusza stojącego na środku rynku wraz z innymi zabudowaniami. Borowski zwrócił uwagę, że dokument nie mówi o wytyczeniu nowego rynku, lecz o budowie nowego ratusza i uporządkowaniu rynku tak, aby mógł lepiej służyć handlowi.

Poproszona o podsumowanie najważniejszych odkryć dokonanych podczas badań archeologicznych Zofia Jagosz-Zarzycka podkreśliła, że największym odkryciem okazały się piwnice zlokalizowane na środku Rynku. Można je utożsamiać z zabudowaniami, które książę Kazimierz II nakazał wyburzyć w 1496 roku.

Z przeprowadzonych badań znalezionych obiektów wynika, że nie chodzi już wyłącznie o przypuszczenie. W chwili wystawienia dokumentu przez księcia Kazimierza II w 1496 roku obiekty te istniały i miały znaczne rozmiary: około 15 na 15 metrów. Nie był to jednak typowy gotycki ratusz. Obiekt powstawał etapami, od XIII przez XIV i XV wiek. Budynek z biegiem lat był rozbudowywany, „pączkował”.

— Piwnice dawnego ratusza zostały zasypane w XVI wieku, co archeolodzy datują na podstawie znalezisk z warstw zasypowych. Oznacza to, że nakaz księcia Kazimierza II został zrealizowany w kolejnych dziesięcioleciach. Projekt i przebudowa dwóch przyrynkowych kamienic na ratusz trwały zapewne dłuższy czas — wyjaśnia Zofia Jagosz-Zarzycka.

Początkowo obiekt mógł pełnić inną funkcję: mógł być siedzibą rzemieślników, miejscem handlu albo czymś w rodzaju sukiennic. O rzemiośle i handlu mówiły także inne wystąpienia konferencyjne – od referatów dotyczących działalności kowali, kaletników czy garncarzy po wystąpienie Jany Gryc poświęcone niepozornym, a – jak wykazała prelegentka – dostarczającym wielu ciekawych informacji ołowianym plombom towarowym i odważnikom. W końcowym etapie, kiedy książę nakazał wyburzenie budynku, urzędowała tam już Rada Miejska z burmistrzem.

Ulica Olszaka bez fosy

Za kolejne ważne ustalenie zmieniające dotychczasowy obraz historycznego centrum Cieszyna Zofia Jagosz-Zarzycka uznała wyniki badań dotyczących rejonu dzisiejszej ulicy Olszaka. Jak zaznaczyła w rozmowie po konferencji, badania nie rozstrzygnęły ostatecznie, czy rynek był początkowo jednym dużym placem. Pokazały jednak, że już w XIII wieku na dzisiejszym Rynku istniała zabudowana przestrzeń z urządzeniami zapobiegającymi zawodnieniu, obiektami kamiennymi i drewnianymi oraz miejscami handlu.

Najbardziej jednoznaczny wniosek dotyczy ulicy Olszaka. Jak wyjaśniła Zofia Jagosz-Zarzycka, w XV wieku była ona bardzo gęsto zabudowaną ulicą z budynkami drewnianymi, co pokazały wielokrotne badania archeologiczne prowadzone po roku 2010. Próby dendrochronologiczne pobrane z drewnianych piwniczek na ul. Olszaka 6 wskazują na budowę tych obiektów około 1350 roku.

– Jeżeli w drugiej połowie XIV wieku na ulicy Olszaka były drewniane domy z obiektami gospodarczymi, a w przestrzeni dzisiejszej jezdni nie odkryto żadnych urządzeń obronnych, to nie mogły tam funkcjonować fosa, wał czy mur – podkreśliła Zofia Jagosz-Zarzycka.

Trzynaście referatów o cieszyńskim Rynku

W programie całodniowej konferencji znalazło się trzynaście referatów i dwanaście nazwisk prelegentów. Wystąpienia dotyczyły m.in. historycznych i prawnych uwarunkowań lokacji Cieszyna, rynku jako centrum życia gospodarczego i administracyjnego, dokumentu księcia Kazimierza II z 1496 roku, obiektów użyteczności publicznej, średniowiecznych naczyń, kafli piecowych, zabytków drewnianych i skórzanych, monet, liczmanów, plomb towarowych, odważników, znalezisk metalowych, śladów mody, badań archeobotanicznych oraz mchów odnalezionych podczas badań archeologicznych.

Muzeum prowadziło zapis audiowizualny całej konferencji. Po opracowaniu zostanie on zamieszczony na muzealnym kanale YouTube. Muzealnicy mają nadzieję, że materiał filmowy z konferencji uda im się przygotować jeszcze w wakacje.

Wszystkie referaty zostaną także zebrane i wydane w formie książkowej publikacji pokonferencyjnej. Na to jednak przyjdzie zainteresowanym poczekać znacznie dłużej.

W trakcie trwania prac archeologicznych Zofia Jagosz-Zarzycka udzieliła wywiadu, który przeczytać możemy tutaj.