CZESKI CIESZYN / W siedzibie Zarządu Głównego PZKO w Czeskim Cieszynie w galerii w holu na parterze już od wczoraj (20 grudnia) można zobaczyć wystawę „Jan Kubok, kierownik szkoły i wójt Końskiej”.

    Jan Kubok urodził się 13 czerwca 1880 roku w Końskiej na Śląsku Cieszyńskim jako syn Michała Kuboka i Zuzanny Kojda z domu Pękała. Gdy miał pięć lat, zmarł mu ojciec. Po ukończeniu szkoły ludowej w rodzinnej miejscowości kształcił się w Cieszynie, najpierw w szkole wydziałowej, a następnie w seminarium nauczycielskim.

    Po zdaniu matury w 1900 roku uczył w szkole ludowej w Międzyrzeczu Górnym w powiecie bielskim. W 1903 roku został nauczycielem szkoły ludowej w rodzinnej Końskiej. 13 września 1904 roku ożenił się z Heleną Macurą, córką kierownika szkoły Adama Macury.

    31 sierpnia 1907 roku jego teść przeszedł na emeryturę, a Miejscowa Rada Szkolna i Wydział Gminy mianowały Jana Kuboka prowizorycznym kierownikiem szkoły. Ta nominacja została zatwierdzona Dekretem Krajowej Rady Szkolnej w Opawie z 9 grudnia 1907 roku. Nowy kierownik oprócz wiedzy starał się uczniom wszczepiać również zamiłowanie do ziemi rodzinnej.

    Walka o polskość szkoły

    Organizował wycieczki krajoznawcze, między innymi na Czantorię, Ropiczkę, ale dzieci poznawały również piękno rodzinnej miejscowości. Niejednokrotnie był zmuszony również walczyć o polskość szkoły, bo wybrany w 1910 roku nowy Wydział Gminy dążył do wprowadzenia języka niemieckiego jako wykładowego w klasach 3-5. Temu udało się zapobiec, a językiem wykładowym pozostał nadal język polski.

    W gminie wkrótce powstało najpierw niemieckie przedszkole, a później również szkoła ludowa, jednak większość uczniów w tych placówkach stanowiły oczywiście miejscowe polskie dzieci. W kolejnych spisach ludności, jako język ojczysty zdecydowana większość mieszkańców Końskiej podawała język śląsko-polski.

    W 1880 roku z łącznej liczby 1569 było to 1505 osób (95,9%), w 1900 roku z 2058: 1868 osób (90,08%), w 1910 roku z 2 307: 1960 osób (85%). Jako radny gminy Jan Kubok walczył przeciwko przyłączeniu gminy do Trzyńca. W końcu w 1914 roku do hutniczego Trzyńca została włączona przemysłowa część Końskiej. Władze Trzyńca zobowiązały się do wypłacenia Końskiej jednorazowego odszkodowania, co uczyniły dopiero po I wojnie światowej. 

    Szkoła w Końskiej, 1907 r.

    Czasy I wojny światowej

    Po wybuchu wojny, na skutek powszechnej mobilizacji, kierownik szkoły Jan Kubok wraz z dwoma innymi nauczycielami został powołany do wojska. Do pracy w szkole wrócił dopiero 30 sierpnia 1915 roku. Sytuacja była wtedy bardzo trudna, bo brak nauczycieli negatywnie wpłynął na pracę szkoły.

    W gminie odczuwano dotkliwy brak żywności, odzieży i obuwia, a dzieci jeszcze częściej niż dotychczas musiały pomagać rodzicom w pracy na roli. W obliczu zbliżającego się rozpadu Austro-Węgier 19 października 1918 roku w Cieszynie została powołana do życia Rada Narodowa dla Księstwa Cieszyńskiego, która po kilku wiecach patriotycznych ludności, 31 października 1918 roku, proklamowała przyłączenie Śląska Cieszyńskiego do Polski.

    5 listopada 1918 roku nastąpił tymczasowy podział terytorium Śląska Cieszyńskiego na zasadzie etnicznej między polską Radą Narodową Księstwa Cieszyńskiego a czeską Krajową Radą Narodową dla Śląska. Kwestię ostatecznego ustalenia granicy na Śląsku Cieszyńskim pozostawiono w gestii rządów w Warszawie i Pradze.

    Przedwczesna emerytura

    W styczniu 1919 roku wszystko przekreślił jednak najazd wojsk czeskich, które zajęły znaczną część spornego terytorium. Nie doszło nawet do plebiscytu, a o przyszłych losach tej ziemi i jej mieszkańców zadecydowała Rada Ambasadorów obcych mocarstw najpierw na konferencji w belgijskim mieście Spa, a następnie w Paryżu.

    28 lipca 1920 roku ogłoszono podział terytorium między Polskę i Czechosłowację, której przypadła większa i bardziej przemysłowa część Śląska Cieszyńskiego z Zagłębiem Karwińskim, Hutą Trzyniecką i Koleją Koszycko-Bogumińską. Na tym obszarze w 1910 roku mieszkało ponad 139 000 Polaków.  

    W zaistniałej sytuacji Jan Kubok przeszedł w wieku 40 lat na przedwczesną emeryturę, bo groziło mu nawet przeniesienie ze szkoły w Końskiej, a on chciał zostać w rodzinnej miejscowości, gdzie miał też gospodarstwo rolne. W czasie wyborów komunalnych 11 października 1923 roku został wybrany nowym wójtem gminy. Sukcesy odnosił również w kolejnych wyborach i na tym stanowisku pozostał aż do początku okupacji niemieckiej w 1939 roku, przyczyniając się do znacznego rozwoju Końskiej.

    Dzięki jego staraniom rozbudowano szkołę ludową, a w jej budynku znalazła się też ochronka (przedszkole) i Urząd Gminy z salą posiedzeń. Dzięki współpracy z Hutą Trzyniecką wieś została zelektryfikowana, wybudowano nowe drogi i mosty oraz przeprowadzono regulację rzeki Olzy.

    Jan Kubok i Helena Macura, 1904 r.

    Praca społeczna

    Jan Kubok znalazł również czas na pracę w wielu organizacjach. Był między innymi członkiem Macierzy Szkolnej w Czechosłowacji, członkiem Rady Nadzorczej Towarzystwa Oszczędności i Zaliczek w Czeskim Cieszynie, kuratorem Zboru Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania w Czeskim Cieszynie i członkiem Wydziału Senioralnego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania na Śląsku Wschodnim w Czechosłowacji.

    Szczególnie wtedy, gdy w Czeskim Cieszynie toczyła się walka o zbór ewangelicki, bronił sprawy polskich ewangelików przed atakami niemieckimi i ślązakowskimi.

    Śmierć w obozie

    W czasie okupacji niemieckiej został 5 listopada 1939 roku aresztowany i przez kilka miesięcy był więziony w Cieszynie. Następnie wywieziono go do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, a stąd później do Dachau. Otrzymał numer obozowy 18 612 i trafił do bloku 11. Niestety nie wytrzymał nieludzkich warunków pracy i życia obozowego.

    Zmarł z wycieńczenia 26 stycznia 1941 roku w wieku 60 lat. Sprowadzone z Dachau prochy Jana Kuboka złożono na cmentarzu ewangelickim w Końskiej w grobie obok syna Adama, a jego nazwisko uwieczniono później na pomniku ofiar II wojny światowej w Końskiej i na jednej z tablic na miejscu pamięci na cmentarzu komunalnym w Trzyńcu.

    Wystawę „Jan Kubok, kierownik szkoły i wójt Końskiej” można zobaczyć w siedzibie Zarządu Głównego PZKO na ul. Strzelniczej 28 w Czeskim Cieszynie w galerii w holu na parterze od 20 grudnia 2021 do 20 stycznia 2022 r. w godzinach otwarcia budynku.

    Wystawę przygotował Ośrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków w Republice Czeskiej ze zbiorów Muzeum-Miejsce Pamięci Dachau, Muzeum Protestantyzmu Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie, Państwowego Archiwum Powiatowe w Karwinie oraz zbiorów własnych i prywatnych.  

    Marian Steffek

    Tagi: , , ,

      Komentarze


      Czytaj również


      Piotr Cywiński: Warszawska Wola, Zamojszczyzna, Oradour i Lidice dziś nazywają się Bucza, Irpień, Hostomel, Mariupol i Donieck
      styczeń272023

      Piotr Cywiński: Warszawska Wola, Zamojszczyzna, Oradour i Lidice dziś nazywają się Bucza, Irpień, Hostomel, Mariupol i Donieck

      Wybuch w kamienicy w Katowicach. Nie żyją dwie osoby
      styczeń272023

      Wybuch w kamienicy w Katowicach. Nie żyją dwie osoby

      Rozpoczęła się druga tura wyborów prezydenckich. Kto zostanie prezydentem Czech?
      styczeń272023

      Rozpoczęła się druga tura wyborów prezydenckich. Kto zostanie prezydentem Czech?

      Olimpiada dzieci i młodzieży. Sukces województwa morawsko-śląskiego
      styczeń272023

      Olimpiada dzieci i młodzieży. Sukces województwa morawsko-śląskiego

      Nowe spojrzenie na przedmiotowość i dekonstrukcja. Sztuka nowoczesna w Galerii Miasta Trzyńca
      styczeń272023

      Nowe spojrzenie na przedmiotowość i dekonstrukcja. Sztuka nowoczesna w Galerii Miasta Trzyńca

      Fenomen międzywojennego polskiego lotnictwa sportowego. O legendarnych samolotach RWD opowiadał Dariusz Cymerys
      styczeń272023

      Fenomen międzywojennego polskiego lotnictwa sportowego. O legendarnych samolotach RWD opowiadał Dariusz Cymerys

      Obrazy, które intrygują. Jeszcze tylko do poniedziałku obejrzeć można wystawę obrazów Franciszka Bałona
      styczeń272023

      Obrazy, które intrygują. Jeszcze tylko do poniedziałku obejrzeć można wystawę obrazów Franciszka Bałona

      W niedzielę odbędzie się 31. Finał WOŚP. W Cieszynie będzie się działo!
      styczeń262023

      W niedzielę odbędzie się 31. Finał WOŚP. W Cieszynie będzie się działo!

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2022.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.