Święty Jón i początek lata na Śląsku Cieszyńskim. Prof. Kadłubiec o dawnych zwyczajach

CIESZYN / Kwiat paproci, wianki puszczane na wodę, wróżby miłosne, plony i czary – o dawnych zwyczajach związanych z obchodami dnia św. Jana na Śląsku Cieszyńskim mówił w Cieszynie prof. Karol Daniel Kadłubiec. Prelekcja „O św. Jónie i początku lata na cieszyńskiej ziemi” zakończyła cykl „Akademia Obrzędowości Dorocznej”.

Spotkanie odbyło się w czwartek 25 czerwca w Cieszyńskim Ośrodku Kultury „Dom Narodowy” – COK, w ramach działalności Centrum Folkloru Śląska Cieszyńskiego. Wykład prof. Karola Daniela Kadłubca uświetnił występ kapeli „Nowina” z Jabłonkowa.

Święty Jón, miłość, wianki i kwiat paproci

Podczas prelekcji prof. Karol Daniel Kadłubiec przybliżył dawne wierzenia i zwyczaje związane z obchodami dnia św. Jana na Śląsku Cieszyńskim. Mówił o obrzędowości dorocznej związanej z początkiem lata, miłością, płodnością, plonami, kwiatem paproci i magią.

— To jest czas miłości. Dziewczyny szukają kwiatu paproci, puszczają wianki na wodę, żeby się dowiedzieć, czy wyjdą za mąż, za kogo i tak dalej — mówił prof. Kadłubiec.

Podkreślał, że zwyczaje świętojańskie różniły się nawet w obrębie niewielkiego obszaru. Przywołał powiedzenie: „co wieś, to inna pieśń”. Zaznaczył, że inaczej wyglądały one w poszczególnych miejscowościach Śląska Cieszyńskiego.

— To jest bogactwo naszej kultury cieszyńskiej, że na tak małym skrawku ziemi mamy tyle wspaniałych rzeczy — stwierdził.

Na granicy czasów jest najbogatsza kultura

W czasie wykładu prof. Kadłubiec mówił o dniu św. Jana jako czasie związanym z przesileniem letnim, czyli momentem najdłuższego dnia i najkrótszej nocy. Wyjaśniał, że w tradycyjnej kulturze był to czas szczególny — zawieszony między światem codziennym a światem sił nadprzyrodzonych.

— Znajdujemy się na granicy dwóch światów. Na granicy świata słońca, jasności, wegetacji, miłości, przyrody, kwitnięcia, rośnięcia, plonów. A ten drugi świat jest de facto zaświatowy, który również kontaktuje się z naszym światem — mówił podczas prelekcji.

Profesor porównał ten moment do Wigilii 24 grudnia. Zaznaczył, że wtedy sytuacja jest odwrotna: dzień jest najkrótszy, a noc najdłuższa. Jak wyjaśniał, to właśnie na takich granicach czasowych powstaje najbogatsza kultura.

Tradycja zamiast obcych elementów

Przed wykładem prof. Kadłubiec został zapytany o to, o czym powinni pamiętać organizatorzy współczesnych wydarzeń związanych ze św. Janem. Podkreślił, że najważniejsze jest zachowanie bliskości z lokalną tradycją, a jednocześnie szukanie sposobów na zainteresowanie nią młodzieży.

Jak zaznaczył, to właśnie młode pokolenie daje szansę na ciągłość dawnych zwyczajów. Zwracał też uwagę, że organizatorzy wydarzeń świętojańskich powinni znać literaturę dotyczącą lokalnej obrzędowości.

— Trzeba znać trochę tej literatury, żeby nie przyciągać tutaj obcych elementów, których tu nigdy nie było — przekonywał prof. Kadłubiec.

Akademia Obrzędowości Dorocznej zakończona. Kolejny cykl jest już w planach

Prelekcja prof. Karola Daniela Kadłubca była ostatnim spotkaniem w ramach cyklu „Akademia Obrzędowości Dorocznej”. Cykl przygotowała Agnieszka Pawlitko, pomysłodawczyni i organizatorka wydarzenia.

— Cykl zakończony, ale kolejny już w planach — zapowiada Agnieszka Pawlitko.

„Akademia Obrzędowości Dorocznej” była organizowana przez Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy” – COK w ramach działalności Centrum Folkloru Śląska Cieszyńskiego / Centrum Folklóru Těšínského Slezska.

(indi)