E-mail: indi@zwrot.cz
KATOWICE / Jerzy Wałga otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Odznaczenie nadała 10 lutego 2026 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, a mistrz odebrał je 28 kwietnia z rąk wojewody śląskiego.
Odznaczenie za twórczość i ochronę dziedzictwa
Jerzy Wałga został uhonorowany za wybitne osiągnięcia w dziedzinie rusznikarstwa artystycznego, wykonywanie tradycyjnych cieszynek, renowację zabytkowej broni oraz wieloletnią działalność na rzecz ochrony i przekazywania dziedzictwa rusznikarstwa cieszyńskiego kolejnym pokoleniom.
Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” jest przyznawany przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i działalności kulturalnej, a także za ochronę kultury i dziedzictwa narodowego. Jest to drugi złoty medal przyznany od 2020 roku w kategorii rzemiosło artystyczne. Wcześniej otrzymał go bursztynnik Lucjan Myrta.
Ostatni rusznikarz wykonujący cieszynki
Jerzy Wałga jest mistrzem ślusarstwa narzędziowego i ostatnim rusznikarzem w Europie, który z drzewa gruszy wykonuje tzw. cieszynki, czyli strzelby przeznaczone do polowań na ptactwo siedzące.
Do 1978 roku pracował w zakładach CELMA w Cieszynie, gdzie rozwijał swoje umiejętności pod okiem mistrzów Alberta Palicy, Jana Poloka i Eugeniusza Niemca. Następnie otworzył własny warsztat, w którym zajmował się naprawą sprzętu sportowego i rusznikarstwem artystycznym. Oprócz tworzenia cieszynek prowadził także renowację zabytkowej broni oraz innych zabytkowych obiektów dla Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Muzeum Těšínska i Zamku w Grodźcu.
Mistrz i nauczyciel
W 2012 roku Jerzy Wałga powołał Izbę Cieszyńskich Mistrzów, miejsce promujące bogactwo i dorobek regionu Śląska Cieszyńskiego oraz Księstwa Cieszyńskiego. Od 2023 roku szkoli nowych adeptów rusznikarstwa artystycznego w Szkole Rzemiosł działającej przy Zamku Cieszyn.
Od wielu lat aktywnie działa także w Macierzy Ziemi Cieszyńskiej jako członek Zarządu Głównego oraz Koła Terenowego nr 1. Przez dziesięć lat pełnił funkcję wiceprezesa do spraw organizacyjno-gospodarczych MZC.
Pięć wieków tradycji
Cieszynki to unikatowe dziedzictwo kulturowe regionu i całej Polski, a tradycja cieszyńskiego rusznikarstwa liczy ponad 500 lat. Jedną z pierwszych zachowanych do dziś wzmianek związanych z cieszyńskim rusznikarstwem odnotowano w księdze przychodów i wydatków Cieszyna. W latach 1526–1528 wspomina się tam Jerzego puszkarza, rusznikarza żyjącego za panowania księcia Kazimierza II.
Badania prowadzone przez Międzynarodowy Zespół ds. Promocji Cieszyńskiego Rusznikarstwa Artystycznego i Historycznego we współpracy z Muzeum Narodowym Słowacji – oddziałem Červený Kameň wykazały, że cieszynki znajdują się obecnie w ponad 50 instytucjach muzealnych. W trakcie badań udokumentowano ponad 160 egzemplarzy, głównie w Europie i Ameryce.
Wśród miejsc, w których znajdują się cieszynki, wymieniono m.in. Musée de l’Armée w Paryżu, Zamek Królewski na Wawelu w Krakowie, Hofjagd- und Rüstkammer w Wiedniu, Państwowe Muzeum Ermitażu w Sankt Petersburgu, Victoria and Albert Museum w Londynie oraz Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
O cieszynce opowiadał już na MUR-ze
Na naszym portalu relacjonowaliśmy już wykład Jerzego Wałgi poświęcony fenomenowi cieszynki, wygłoszony w ramach Międzygeneracyjnego Uniwersytetu Regionalnego PZKO. Wpis: Rzemiosło, które stało się sztuką. O fenomenie cieszynki opowiadał rusznikarz Jerzy Wałga zawierający pełne nagranie wykładu znajdziemy tutaj.
(mat. pras.)
