Sztuka ponad granicami. Kazachska artystka i jej ekslibrisy w Cieszynie

CIESZYN / Do 17 maja w Muzeum Drukarstwa w Cieszynie można oglądać wystawę Mәrziyi Zhaksygariny „Step i książka”. Artystka i wykładowczyni z Kazachstanu jest autorką 303 grafik, z których aż 120 powstało dla Polaków.

Jak podkreślał podczas wernisażu Leszek Samiński, w twórczości Zhaksygariny kluczowe są pamięć i tożsamość, ale także budowanie porozumienia ponad granicami.

— Bardzo wam dziękuję, bo wy dzisiaj swój czas, czyli to, co najcenniejsze, przeznaczyliście na to, żeby przyjść, obejrzeć tę wystawę i spotkać się ze mną — mówiła artystka. Zwróciła uwagę, że ekslibris pozostaje dziedziną niszową, a przez to — elitarną.

Kazachski ekslibris i droga twórcza artystki

Mәrziya Zhaksygarina urodziła się w zachodnim Kazachstanie. Po ukończeniu studiów artystycznych wróciła do rodzinnych stron. Jest wykładowczynią Uniwersytetu Regionalnego im. K. Żubanowa w Aktobe, a w 2011 roku uzyskała tytuł profesora. Po odzyskaniu przez Kazachstan niepodległości aktywnie angażowała się w promocję rodzimej kultury.

W jej ekslibrisach często pojawiają się motywy regionalne. — Z 303 prac aż 120 powstało dla Polaków i polskich instytucji — przypomniał Samiński. W grafikach dedykowanych Polakom artystka wykorzystuje elementy polskiej tradycji, natomiast w pracach dla Kazachów — motywy kazachskie.

Do tradycji nawiązała także podczas wernisażu, pojawiając się w stroju inspirowanym kazachskim wzornictwem.

Uniwersalny język sztuki

Związki artystki z Polską sięgają lat 90.

Sama artystka wspominała też wrażenia ze swojej pierwszej wizyty w Polsce, w Warszawie. Mówiła tak o pejzażu, jak i ludziach.

— Urodziłam się w Kazachstanie. A kiedy w 1996 roku przyjechałam do Polski, zobaczyłam wąskie uliczki Starego Miasta w Warszawie. To było dla mnie ciekawe — dom obok domu, naprzeciwko też domy. A u mnie step i dużo przestrzeni — mówiła.

Podkreślała jednak, że mimo odległości oba narody łączy otwartość i gościnność.

Samiński zaznaczył, że sztuka jest językiem uniwersalnym, który pozwala budować mosty między kulturami. W późniejszych pracach Zhaksygariny coraz wyraźniej obecne są także osobiste wątki związane z kulturą kazachską.

Od grafiki użytkowej po ozdobną

Podczas spotkania zwrócono również uwagę na przemiany samego ekslibrisu. — Prace z lat 90. były jeszcze typowymi ekslibrisami, które wklejało się do książek. Z czasem, wraz ze spadkiem zapotrzebowania, zaczęły funkcjonować jako samodzielne małe formy graficzne — wyjaśniał Samiński.

Urodzinowe i nie tylko prezenty

Wernisaż odbył się w dniu urodzin artystki. Zamiast jednak otrzymywać prezenty, sama je wręczyła — cała prezentowana kolekcja pozostanie w Muzeum Drukarstwa. To właśnie ta instytucja będzie mogła wypożyczać wystawę innym ośrodkom w Polsce.

Tradycyjnie po otwarciu wystawy rozlosowano wśród publiczności trzy ekslibrisy — dwa przygotowane z okazji 30-lecia działalności muzeum oraz jeden podarowany przez artystkę.

Wystawę można oglądać do 17 maja. Na parterze prezentowane są prace prof. Zhaksygariny, na piętrze — jej studentów.

(indi)