E-mail: redaktor@zwrot.cz

    Autorka Roty, najbardziej rozpoznawalnego utworu kojarzonego z nazwiskiem Marii Konopnickiej, przyszła na świat 23 maja 1842 roku w Suwałkach. W związku z przypadającą na bieżący rok 180. rocznicą urodzin poetki Parlament RP ustanowił Konopnicką jedną z jego patronek.

    W powszechnej świadomości czytelniczej funkcjonuje ona jako autorka patriotycznych wierszy (obok wspomnianej Roty O Wrześni), tekstów poetyckich i prozatorskich poruszających ważne problemy społeczne, takie jak antysemityzm (Mendel Gdański) czy bieda (Nasza szkapa), książek dla dzieci, np. O Janku Wędrowniczku, O krasnoludkach i sierotce Marysi.

    W ostatnich latach wiele uwagi poświęcono jej relacji z Marią Dulębianką, malarką i emancypantką; pisał o tym m.in. Krzysztof Tomasik w książce Homobiografie z 2008 roku.

    Postać wielowymiarowa i niejednoznaczna

    Trudno jednak sprowadzić życie i twórczość Konopnickiej do suchych faktów bądź interpretacyjnych schematów. Nawet pobieżna lektura kilku artykułów i książek poświęconych poetce pokazuje, jak wielowymiarowa i niejednoznaczna jest to postać, jak wiele aspektów jej życia było przemilczanych, jak wiele utworów – pomijanych.

    Wreszcie – jak bardzo skomplikowana jest recepcja jej dzieła. Niektóre z tych problemów podejmę w kolejnym artykule przygotowywanym dla drukowanego wydania. Tutaj przyjrzę się… autobiografii.

    Szkic autobiograficzny

    W 1902 roku hrabia Antoni Wodziński zwrócił się do poetki z prośbą o przesłanie autobiograficznego szkicu. Miał napisać tekst do paryskiego „Revue” z okazji jubileuszu 25-lecia twórczości Konopnickiej. Odpowiedzi, które otrzymał od autorki Italii, zostały upublicznione dopiero po jej śmierci, 1 stycznia 1911 roku, na łamach „Kuriera Warszawskiego”.

    Pierwszy z listów informuje adresata o niechęci Konopnickiej do pisania o sobie i zawiera jedynie spis utworów, które Wodziński może wykorzystać w swoim artykule. Drugi i ostatni list, napisany dwa miesiące później podczas sierpniowego pobytu na kuracji we Franzensbad, czyli w dzisiejszych Franciszkowych Łaźniach (cz. Františkový Lázně), stanowi właściwą, choć krótką, autobiografię – Konopnicka ostatecznie postanowiła spełnić prośbę hrabiego. 

    Autorka Śpiewnika historycznego pisze w nim o przedwczesnej śmierci matki i o surowej atmosferze rodzinnego domu, w którym ojciec Marii, samotnik i mizantrop (z wykształcenia prawnik) koncentrował się na religijnym i patriotycznym wychowaniu córki oraz jej rodzeństwa: „Dom nasz sierocy był prawie zakonnym domem; nie przyjmowano w nim i nie oddawano żadnych wizyt, nie prowadzono żadnych wesołych światowych rozmów, a spacery, na które nas ojciec prowadził, miały za cel zwykły — cmentarz” (s. 7).

    M. Konopnicka, Wolny najmita-rękopis-ok. 1880

    Stworzyć sobie świat własny

    Konopnicka wspomina swoje wczesne zamążpójście i brak przygotowania do obowiązków gospodyni domowej oraz beztroski styl życia rodziny szlacheckiej, do której weszła – pomimo borykania się z trudnościami ekonomicznymi czas spędzano na zabawach i polowaniach: „Wśród takiego to szorstkiego rozgwaru życia usiłowałam stworzyć sobie jakiś świat własny. Czytałam dość dużo, znalazłszy gdzieś na strychach bibliotekę (…). Tak poznałam klasyków francuskich i niemieckich. Poza tym dużo przebywałam w polu, w lesie, unikając hałaśliwej atmosfery domu, w którym zawsze pełno było ludzi, jeśli nie gości, to wierzycieli” (s. 7).

    Warunki, w jakich wychowała się Maria, prawdopodobnie rozwinęły w niej potrzebę nie tylko samokształcenia, ale i kontaktu z przyrodą. Jeszcze przed opuszczeniem męża i przeprowadzką do Warszawy w 1876 roku (według ustaleń Leny Magnone) poetka opublikowała w „Kaliszaninie” pierwszy utwór pt. Zimowy ranek. Przeniesienie się wraz z dziećmi do Warszawy, a zwłaszcza śmierć ojca, zmusiło Konopnicką do intensywnej pracy zarobkowej: „Zaczęła się dla mnie wytężona praca dawania lekcji, które mi się dosyć opłacały, a wieczory miałam do pisania” (s. 7).

    Zabiegi autokreacyjne

    Magnone, autorka książki pt. Maria Konopnicka: lustra i symptomy, zwraca uwagę na nieścisłości biograficzne obecne w tym liście a związane z tendencją poetki do odejmowania sobie lat.  Konopnicka wyszła za mąż w 1862 roku w wieku 20 lat. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem nie był to bardzo młody wiek. W chwili śmierci matki, w 1854 roku, panna Wasiłowska (tak brzmi panieńskie nazwisko autorki Dymu) miała już 12 lat, choć w liście użyła sformułowania „mało pamiętam matkę”.

    Takie autokreacyjne zabiegi nie były i nie są niczym niezwykłym. Uciekała się do nich także przyjaciółka Konopnickiej, Eliza Orzeszkowa. Obydwie autorki poznały się podczas pobytu na pensji sióstr sakramentek w Warszawie w latach pięćdziesiątych XIX wieku. We Wspomnieniach spisanych dla Aurelego Drogoszewskiego w 1905 roku Orzeszkowa zanotowała, że wraz z Konopnicką – wówczas jeszcze Wasiłowską – pomagała koleżankom w lekcjach, pisząc za nie wypracowania. Potrafiły one stworzyć dziesięć prac na ten sam temat a robiły to tak umiejętnie, że nauczyciele najczęściej nie orientowali się, że autorką zadania jest ktoś inny.

    M. Konopnicka, O Janku Wędrowniczku, 1893, pierwodruk

    Obydwie nastolatki podejmowały także pierwsze próby poetyckie: „Wiersze też pisałyśmy, o, pisałyśmy, smętne, rzewne, nierzadko rozpaczliwe, zawsze niemądre, a koleżanki rozrywały je, czytały, uczyły się ich na pamięć, poczytując nas za chlubę i klejnoty pensji. Prawdę mówiąc, o ile sobie przypomnieć mogę, zakonnice i nauczyciele nie byli również od tego samego zdania bardzo oddaleni” (s. 90).

    Nie sposób nie zauważyć autokreacyjnego charakteru tego fragmentu. Orzeszkowa – z perspektywy uznanej autorki – opisuje pisarstwo swoje i przyjaciółki jako zapowiedź wielkiej kariery literackiej. O ile jednak Konopnicka została najwybitniejszą poetką okresu realizmu w polskiej literaturze, o tyle Orzeszkowa porzuciła poezję na rzecz prozy.

    Wspólny, choć krótki pobyt w warszawskiej szkole dla dziewcząt (Konopnicka uczyła się w niej przez rok, w latach 1855–1856) stał się początkiem przyjaźni, która trwała całe życie. Obie znakomite i popularne pisarki zmarły w tym samym, 1910, roku – autorka Nad Niemnem w maju, autorka Roty w październiku – a ich pogrzeby były wielkimi manifestacjami patriotycznymi. Pogrzeb Orzeszkowej odbył się 23 maja, w dniu 68. urodzin Konopnickiej.

    Aleksandra  E. Banot

      Komentarze


      Czytaj również


      W Orłowej-Porębie bawiono się na Festynie Ogrodowym. Zagrał „Old Boys Band”
      lipiec042022

      W Orłowej-Porębie bawiono się na Festynie Ogrodowym. Zagrał „Old Boys Band”

      Zespół ENEJ w Bystrzycy! Kolejna polska gwiazda muzyczna zagra latem na Zaolziu
      lipiec042022

      Zespół ENEJ w Bystrzycy! Kolejna polska gwiazda muzyczna zagra latem na Zaolziu

      Przez trzy dni na czeskocieszyńskim rynku było niemal jak na plaży. Rozgrywano tam turniej siatkówki plażowej „Plaża Open”
      lipiec042022

      Przez trzy dni na czeskocieszyńskim rynku było niemal jak na plaży. Rozgrywano tam turniej siatkówki plażowej „Plaża Open”

      Nie żyje Adolf Pawlas. Najstarszy zaolziański senior harcerski i turysta miał 100 lat
      lipiec042022

      Nie żyje Adolf Pawlas. Najstarszy zaolziański senior harcerski i turysta miał 100 lat

      Przedszkole w Gnojniku obchodziło 70-lecie. Jak ten dzień wspominają dzieci i nauczycielki?
      lipiec042022

      Przedszkole w Gnojniku obchodziło 70-lecie. Jak ten dzień wspominają dzieci i nauczycielki?

      Cieszyński Oddział PTTK wyekspediował na wycieczkę cały Cieszyn. Podsumowano wyjątkowo długą kadencję
      lipiec042022

      Cieszyński Oddział PTTK wyekspediował na wycieczkę cały Cieszyn. Podsumowano wyjątkowo długą kadencję

      Trwa rewitalizacja linii kolejowej między Goleszowem a Cieszynem. Do dyspozycji podróżnych będzie nowy przystanek
      lipiec032022

      Trwa rewitalizacja linii kolejowej między Goleszowem a Cieszynem. Do dyspozycji podróżnych będzie nowy przystanek

      Wystartowała misja CAPSTONE. To pierwsza misja w ramach powrotu człowieka na Księżyc!
      lipiec032022

      Wystartowała misja CAPSTONE. To pierwsza misja w ramach powrotu człowieka na Księżyc!

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.