E-mail: info@zwrot.cz

    Dziś imieniny obchodzi Andrzej. Wczoraj były andrzejki – wieczór zabaw, spotkań i przede wszystkim wróżb o charakterze matrymonialnym.

    Zapomniane w Czechach, w Polsce są okazją do spotkań towarzyskich zarówno wśród młodych, jak i starszych mieszkańców kraju (w tym drugim przypadku ciągle jeszcze hucznie obchodzone imieniny Andrzeja). Dawniej nieodłącznym elementem „andrzejek” były przeznaczone przede wszystkim dla panien wróżby, których najważniejszym tematem było potencjalne zamążpójście.

    Tak zwyczaje związane z obchodzeniem wigilii dnia Św. Andrzeja opisywał Oskar Kolberg:

    „Wieczór 30 listopada, św. Andrzejowi poświęcony, nastręcza także sposobność do rozmaitej zabawy. Leją wtedy ołów, w łyżce blaszanej roztopiony, do wody, a z figur formujących się wróżą sobie przyszłość. Dziewuchy rzucają w tył trzewik, który jeżeli po spadnięciu  na ziemię końcem, a nie napiętkiem obrócony jest ku drzwiom, przepowiada im zamążpójście w ciągu roku. Takimże sposobem ciskają ostrużyny z jabłek i z ich zakrętów starają się zgadnąć głoskę początkową (nazwiska) przyszłego męża. Zadanie to nie takie trudne, jak na pierwszy rzut oka się zdaje, bo dziewucha zwykle doskonale już zna chłopca o nią ubiegającego się”.

    Andrz-1310_i

    Część z powyższych i im podobnych „wróżb”, do których ciągle używa się butów, a „wosk się leje strumieniami”, praktykowana jest do dzisiaj, przy czym mają one jednak charakter przede wszystkim zabawy, bez swoich pierwotnych uwikłań magicznych. Mało która z panien jeszcze wierzy, że nakłuwając papierowe serce z wypisanymi nań imionami, trafia akurat w to, które będzie nosił jej przyszły mąż (albo partner).

    Andrz-1325_i

    Oskar Kolberg materiał na temat zwyczajów polskich opublikował w liczącym ponad 80 tomów dziele „Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce”. W tym miejscu warto wspomnieć, że w tak wielkim dziele bardzo ubogo się prezentuje dokumentacja dotycząca Śląska. Sam Cieszyn odwiedził tylko raz w 1872 roku, będąc z wizytą u miejscowego pastora. Najciekawszy jest jednak prawdopodobny powód, dla którego Oskar Kolberg tak niewiele materiałów zebrał z tego regionu:

    „Omijanie Śląska było prawdopodobnie wynikiem sposobu, w jaki Kolberg swe badania organizował. Dwór, plebania, szkoła – były punktami oparcia, które udzielając gościny i dając wstępne informacje, ułatwiały mu nawiązanie kontaktu z ludnością. Taki sposób organizacji pracy na Śląsku był niemożliwy. Inteligencja miejska była przeważnie zniemczona bądź niemiecka, podobnie dwory, a nawet większość plebanii, także polscy działacze społeczno-narodowi nie przywiązywali wagi do tego rodzaju pracy” – tłumaczy Mieczysław Gładysz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, we wstępie do tomu „Śląsk”. Do tego niestety najmniej uwagi z całego Śląska poświęcił właśnie części cieszyńskiej.

    Andrz-1365_i

    Zgodnie ze słowami Gładysza, możemy stwierdzić, że nawet brak materiałów dotyczących regionu może być znaczący i mówić wiele o jego strukturze społecznej. Nie mniej jednak wkład Kolberga w badanie kultury ludowej Śląska jest istotny, ponieważ na bazie jego metody lub w konfrontacji z nią, opracują swoje monografie późniejsi badacze regionu, m.in. Bogumił Hoff, który wydał „Lud Cieszyński”.

    Andrz-1376_i

    Warto wspomnieć, że Jedyną osobą, która mogła pomóc Kolbergowi w gromadzeniu materiałów był znany górnośląski działacz społeczny ksiądz Józef Lompa. Ten jednak nie chciał mu udzielić wsparcia, ponieważ obciążył etnografa winą za zagubienie swojego rękopisu „Zbiór pieśni ludowych z melodiami”.

    Ewa Czepiec

    Tekst był opublikowany pierwszy raz 29 listopada 2014 roku.

    Tagi: , , ,

      Komentarze


      Czytaj również


      Biblioteka to nie tylko udostępnianie książek. Przekonać możecie się o tym na wystawie w Karwinie
      październik042022

      Biblioteka to nie tylko udostępnianie książek. Przekonać możecie się o tym na wystawie w Karwinie

      Taka gratka nie zdarza się co dzień! Są jeszcze darmowe bilety na Akademię pana Kleksa
      październik042022

      Taka gratka nie zdarza się co dzień! Są jeszcze darmowe bilety na Akademię pana Kleksa

      Lubicie chodzić z kijkami? W Koszarzyskach odbędzie się marsz nordic walking
      październik042022

      Lubicie chodzić z kijkami? W Koszarzyskach odbędzie się marsz nordic walking

      Spacer z przewodnikiem po mosteckich szańcach. Fortyfikacje można też zwiedzać indywidualnie
      październik032022

      Spacer z przewodnikiem po mosteckich szańcach. Fortyfikacje można też zwiedzać indywidualnie

      Jerzy Urban nie żyje. Założyciel tygodnika NIE miał 89 lat
      październik032022

      Jerzy Urban nie żyje. Założyciel tygodnika NIE miał 89 lat

      W czwartek rozpoczyna się Babie Lato Filmowe. Spotkać na nim możecie Przemka Brannego, Jana Szymika i Jacka Fedorowicza
      październik032022

      W czwartek rozpoczyna się Babie Lato Filmowe. Spotkać na nim możecie Przemka Brannego, Jana Szymika i Jacka Fedorowicza

      Turyści z PTTS zwiedzili Opole. Przekonują, że to miasto, które warto zobaczyć
      październik032022

      Turyści z PTTS zwiedzili Opole. Przekonują, że to miasto, które warto zobaczyć

      Pogotowie językowe. Potrzebować, używać i próbować łączą się z dopełniaczem
      październik032022

      Pogotowie językowe. Potrzebować, używać i próbować łączą się z dopełniaczem

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.