Dziś, 25 sierpnia, mija sto trzydziesta rocznica urodzin Gustawa Morcinka.

„A że piszę tylko o Śląsku? Przecież jestem Ślązakiem. Chodzi mi o to, by pisząc o swojej ziemi, przybliżyć Śląsk do Polski i Polskę do Śląska.”

Gustaw Morcinek, Źródło: Jak stałem się pisarzem, w: Nowele wybrane, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1956, s. 19.

Gustaw, a właściwie Augustyn Morcinek, urodził się w roku 1891 w Karwinie jako najmłodszy z czwórki rodzeństwa rodzicom Mariannie i Józefowi.

Gustaw Morcinek / Źródło: Książnica Cieszyńska

W roku 1892, kiedy mały Gustaw miał zaledwie osiem miesięcy, w tragicznym wypadku zmarł jego ojciec i cały trud wychowania czwórki dzieci spadł na matkę.

W domu Morcinków panowała więc bieda, jednak mimo to pisarz zawsze wspominał swoje dzieciństwo jako okres radosny, przepełniony zabawą i baśniami, opowiadanymi przez matkę.

W latach 1897 – 1907 (niektóre źródła podają 1905 r.) młody August uczęszczał do szkoły powszechnej w Karwinie. Obrazy ze swoich lat dziecięcych utrwalił w „Czarnej Julce” i wielu  innych utworach dla dzieci i młodzieży.

Czarna Julka, wydanie z roku 1967

Natychmiast po ukończeniu szkoły szesnastoletni wówczas August musiał rozpocząć pracę, aby zarobić na swoje utrzymanie. Przez pewien czas pracował w cegielni, lecz prędko porzucił tę mało płatną pracę i został zatrudniony w jednej z karwińskich kopalni. Tam zaczął działać jako bibliotekarz w Stowarzyszeniu Katolickich Robotników „Praca”, co rozbudziło w nim pasje czytelnicze i teatralne. Dobrze zaopatrzona biblioteka stanowiła zaplecze literackie dla rozwijającego się młodego umysłu.

Dzięki pieniądzom, zebranym przez kolegów górników, widzących jego zapał do książek, Morcinek mógł w 1910 roku wyjechać na naukę do Seminarium Nauczycielskiego Męskiego Towarzystwa Szkoły Ludowej w Białej. Studia ukończył w 1914 roku, lecz nie dane mu było wrócić do domu, gdyż został zwerbowany do armii austriackiej, co było trudnym doświadczeniem i opóźniło jego debiut literacki.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej Morcinek zamieszkał w Skoczowie, gdzie podjął się pracy nauczyciela w szkole podstawowej.
W dwadzieścia trzy lata po śmierci Morcinka powstało tam jego muzeum biograficzne, stanowiące oddział Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie.

Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie
/ źródło: Wikipedia

W tym czasie publikował też w różnych czasopismach śląskich artykuły pedagogiczne i nowele. Rok 1925 był w życiu Morcinka ważny z dwóch powodów. Otrzymał wtedy swoją pierwszą nagrodę literacką — drugie wyróżnienie katowickiej „Polonii”, przyznane za nowelę „Śnieg w słońcu”, a w ostatnim dniu czerwca ożenił się z Zuzanną Lazar, koleżanką z pracy. Małżeństwo to nie trwało jednak długo — w maju 1929 roku zostało unieważnione, a dla pisarza to wydarzenie było wielkim ciosem.

Okres międzywojenny to dla Morcinka czas wytężonej pracy, powstały wtedy jego najsłynniejsze i najbardziej doceniane dzieła — zbiór opowiadań „Serce za tamą” z przedmową Zofii Kossak, później powieść „Wyrąbany chodnik”, „Narodziny serca”, „Gwiazdy w studni”, „Ludzie są dobrzy”, „Uśmiech na dachu” oraz zbiory opowiadań „W zadymionym słońcu”  i „Łysek z pokładu Idy”.

6 października 1939 roku został oskarżony o działalność antyniemiecką, aresztowany przez hitlerowców i osadzony w więzieniu w Cieszynie.
Przez resztę okresu okupacji przebywał w obozach koncentracyjnych, najpierw Sachenhausen, a potem Dachau. Stamtąd pisał do swojej siostry Teresy listy, które zostały później wydane w formie książkowej.

Gustaw Morcinek i jego siostra, Teresa

„Każdy z Twoich listów przynosi mi odrobinę naszych Beskidów i Śląska”

– pisał Morcinek do siostry

W czasie jego pobytu w obozach proponowano mu podpisanie Volkslisty, on jednak odmówił.

Po wojnie wyjechał kolejno do Francji, Włoch i Belgii. Do Polski, na Śląsk, powrócił w listopadzie 1946 roku i osiedlił się w Katowicach. Zyskał aktywne poparcie ówczesnych władz i dogodne warunki do pracy, a w swojej twórczości oddawał wtedy głównie doświadczenia z obozów. Jego dzieła jednak nie osiągnęły już jednak takiego uznania jak przed wojną.

Zbiór listów z obozów, wydany w latach powojennych

Do pracy nauczyciela Morcinek już nie powrócił (pomimo oferowanej mu posady w szkole w Cieszynie). W latach 1952-56 został posłem na Sejm.
Te lata to także czas wytężonej pracy literackiej — wtedy właśnie powstała znana Czarna Julka.

W sezonie teatralnym 1958/59 objął funkcję kierownika literackiego Śląskiego Teatru Lalki i Aktora w Katowicach, którą pełnił do końca życia.
Z tego okresu  pochodzą takie utwory jak: powieść „Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki” oraz „Opowieść o ludziach w pociągu”, „Przedziwne śląskie powiarki”, czy „ Górniczy zakon”.

Sztuka „Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki” w wykonaniu Sceny Polskiej Teatru Cieszyńskiego, r. 2020

W utworach Augusta Morcinka dostrzec można autentyzm życia, humor i świeżość. Głównym tematem była dla Morcinka kopalnia, życie i zmartwienia górników. Był pierwszym polskim pisarzem, który wprowadził ten temat do literatury, jego twórczość obejmuje też jednak opowiadania dla dzieci, bajki i legendy ludowe.

Ondraszek, wyd. 1953

August Morcinek zmarł na białaczkę limfatyczną w Krakowie 20 grudnia 1963 roku. Pogrzeb pisarza odbył się 23 grudnia na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie.

Miejsce spoczynku Gustawa Morcinka

Kilkadziesiąt szkół w Polsce przyjęło Gustawa Morcinka za swojego patrona. „Opiekuje się” on dziś szkołami w Mikołowie, Tychach, Rudzie Śląskiej, Poczesnej, Katowicach, Gierałtowicach, Toszku, Skoczowie, Żorach, Rędzinach, Gnojnej, Wejchertowie, Opolu, Gdańsku i Słupsku.

Jeżeli chcielibyście posłuchać prozy tego zaolziańskiego twórcy, Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie udostępnia co jakiś czas na swojej stronie na Facebooku nagrania, na których można posłuchać fragmentów książek i listów Gustawa Morcinka; serdecznie polecam zajrzeć tutaj.

(KS)

Autor:

Tagi: , , , , , , ,

Komentarze


Czytaj również


Dziś jest Dzień Wiedzy o Pingwinach. Z tej okazji zachęcamy do przeczytania książeczki „Zaczarowana Zagroda”
styczeń202022

Dziś jest Dzień Wiedzy o Pingwinach. Z tej okazji zachęcamy do przeczytania książeczki „Zaczarowana Zagroda”

Mali rowerzyści z zagranicy mogą się poruszać po polskich drogach jak dotychczas. Nie muszą mieć karty rowerowej
styczeń202022

Mali rowerzyści z zagranicy mogą się poruszać po polskich drogach jak dotychczas. Nie muszą mieć karty rowerowej

W tym roku targi szkół średnich znowu on-line. Jeszcze dziś można spotkać się z nauczycielami Akademii Handlowej
styczeń202022

W tym roku targi szkół średnich znowu on-line. Jeszcze dziś można spotkać się z nauczycielami Akademii Handlowej

Znamy wyniki konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za Granicą – Infrastruktura Polonijna 2022”! Zobacz kto dostał dotację
styczeń202022

Znamy wyniki konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za Granicą – Infrastruktura Polonijna 2022”! Zobacz kto dostał dotację

Można wziąć udział w wykładach w ramach Spotkań Karpackich 2022. Będą odbywały się online
styczeń202022

Można wziąć udział w wykładach w ramach Spotkań Karpackich 2022. Będą odbywały się online

MUR. Daniel Korbel mówił o faktach i mitach wojny czechosłowacko-polskiej o Śląsk Cieszyński
styczeń192022

MUR. Daniel Korbel mówił o faktach i mitach wojny czechosłowacko-polskiej o Śląsk Cieszyński

Studenci i seniorzy zapłacą więcej za bilety w pociągach i autobusach
styczeń192022

Studenci i seniorzy zapłacą więcej za bilety w pociągach i autobusach

„Dom to prywatna ojczyzna”. Właśnie ukazały się wspomnienia Kazimierza Jaworskiego
styczeń192022

„Dom to prywatna ojczyzna”. Właśnie ukazały się wspomnienia Kazimierza Jaworskiego

REKLAMA
REKLAMA reklaama

ZWROT TV

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.

Website Security Test