WISŁA / W sieci można obejrzeć wystawę ,,Dziedzictwo tradycyjnej kultury pasterskiej w polskich Karpatach”. Wirtualne wydarzenie zrealizowała Fundacja Przestrzenie Dziedzictwa, dzięki której można zapoznać się z historią wypasu owiec w Karpatach, tradycjami sałaszniczymi i współczesnymi kontekstami pasterstwa.

Współorganizatorem tej wystawy online jest Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego w Wiśle, dlatego wśród prezentowanych eksponatów znajduje się kilka przedmiotów ze zbiorów wiślańskiej placówki. Ekspozycja rozdzielona jest na pięć części:

*Krajobraz kulturowy
*Początek i koniec sezonu
*Dzień na szałasie
*Pasterze
*Współczesne konteksty

Bacowie byli elitą

Do połowy XX wieku pasterstwo zajmowało większość hal, polan, terenów leśnych i nieużytków położonych powyżej terenów uprawnych. Odcisnęły trwały ślad na dzisiejszym krajobrazie Karpat. Bacowie byli elitą wioskowych społeczności, mieli ziemię, zwierzęta i drewno. Zazdroszczono im też lżejszej pracy, w porównaniu z uprawą mało urodzajnych pól.

Drewniany szałas i stojący przed nim pasterz. Rysunek wykonał tuszem nieżyjący już malarz Bogusław Heczko, pochodzący z Ustronia.
Ze zbiorów Muzeum Beskidzkiego w Wiśle

W  1944 roku przeprowadzono w jednej ze szkół na Podhalu ankietę, w której większość chłopców stwierdziła, że chciałaby zostać w przyszłości bacą.  W latach 50. XX wieku w polskich Tatrach wypasano około 30 tysięcy owiec i 3 tysiące krów. Zajmowało się tym około 800 pasterzy. Sytuację zmieniło utworzenie Tatrzańskiego Parku Narodowego w 1954 roku.

Wielopokoleniowe rodziny pasterskie zostały wywłaszczone bądź zmuszone do przymusowej sprzedaży swoich hal. Chcąc utrzymać stada, musieli  wynajmować pastwiska w Małych Pieninach, w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Obecnie bardzo ważnym rejonem pasterstwa jest Beskid Śląski, który zachował własne zwyczaje i tradycje. 

Tegoroczny Wygón łowiec (redyk) w Wiśle

Jeden z ostatnich redyków

Natomiast jeden z ostatnich tradycyjnych wielodniowych redyków wiosennych, czyli uroczystych wyjść pasterzy ze stadami owiec na wypas na górskich halach, prowadzi baca Tadeusz (junior) Szczechowicz, a jego trasa wiedzie z Ratułowa na Podhalu, aż do Soblówki w Beskidzie Żywieckim.  Przeprawa trwa około tygodnia. 

Po drodze pasterze ze stadami nocują u zaprzyjaźnionych gospodarzy, sprzedając przy okazji wyrabiane sery, a czasem również jagnięta. W Piekielniku nocują oni u gospodarzy  mających w rodzinie tradycje pasterskie. Świadczy to współpracy i silnej więzi między rodzinami pasterskimi.

Małe stado owiec z kilkoma kozami w Korbielowie w Beskidzie Żywieckim

Pasterstwo zaczyna być opłacalne

W XXI wieku, po dziesięcioleciach powolnego upadku profesji pasterskiej, pojawiają  się oznaki poprawy koniunktury, a zarazem nowe trudności. Rosną szybko ceny tradycyjnych serów i zwiększa się zapotrzebowanie na zdrowe, ekologiczne produkty mleczne. Pasterstwo, połączone ze sprzedażą serów, zaczyna być opłacalne. 

Niepokój baców budzi natomiast brak juhasów i młodych osób chętnych do pracy w tym zawodzie. Martwi brak zainteresowania młodego pokolenia rodzin pasterskich kontynuacją pracy na bacówkach. W efekcie, mimo zwiększonego zapotrzebowania na produkty mleczne,  dalszy rozwój pasterstwa zahamowany jest brakiem ludzi do pracy.

Idą owce lasem z pasterzem. Autorem drzeworytu pod tą nazwą jest artysta ludowy Jan Wałach z Istebnej.
Ze zbiorów Muzeum Beskidzkiego w Wiśle

Najlepiej funkcjonują obecnie rodzinne przedsięwzięcia  szałaśnicze, nastawione na aktywną sprzedaż różnych produktów mlecznych, znajdujące się w miejscach turystycznych, często połączone z innymi aktywnościami, jak sklepy, pensjonaty i inne.

Współorganizatorzy wystawy

Oprócz Muzeum Beskidzkiego im. Andrzeja Podżorskiego współorganizatorem wystawy jest Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, Gminne Centrum  Kultury w Lipnicy Wielkiej oraz Orawska Biblioteka Publiczna w Jabłonce.

Wystawę można obejrzeć tutaj: Dziedzictwo tradycyjnej kultury pasterskiej w polskich Karpatach (fundacjapd.pl)

(gam)

Góralscy pasterze ze stadem wysoko w górach
Pasterze z dużym stadem w Dolinie Pięciu Stawów Polskich
Kamienna koliba dobudowana do skały nad granicą lasów w Wysokich Tatrach

Tagi:

Komentarze


Czytaj również


Ewa Farna odwiedziła swoją dawną szkołę. Młodzież zadawała gwieździe wiele pytań
grudzień082022

Ewa Farna odwiedziła swoją dawną szkołę. Młodzież zadawała gwieździe wiele pytań

Już w najbliższą sobotę rusza Świąteczna Wioska w Istebnej. To pierwsze tego typu wydarzenie w Trójwsi
grudzień082022

Już w najbliższą sobotę rusza Świąteczna Wioska w Istebnej. To pierwsze tego typu wydarzenie w Trójwsi

Trzech laureatów odebrało tegoroczne Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
grudzień082022

Trzech laureatów odebrało tegoroczne Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej

W Bystrzycy odbyło się przedświąteczne spotkanie przy opłatku
grudzień082022

W Bystrzycy odbyło się przedświąteczne spotkanie przy opłatku

Wielki skok Aligatora. Premiera książki już w grudniu
grudzień082022

Wielki skok Aligatora. Premiera książki już w grudniu

Zaplanuj z nami weekend. Najciekawsze wydarzenia na Śląsku Cieszyńskim
grudzień082022

Zaplanuj z nami weekend. Najciekawsze wydarzenia na Śląsku Cieszyńskim

Jutro rano Mars zostanie zakryty przez Księżyc. Warto wstać wcześniej
grudzień072022

Jutro rano Mars zostanie zakryty przez Księżyc. Warto wstać wcześniej

Młodzież z Turcji weźmie udział w koncercie świątecznym organizowanym przez Gimnazjum. To już ostatnia wizyta
grudzień072022

Młodzież z Turcji weźmie udział w koncercie świątecznym organizowanym przez Gimnazjum. To już ostatnia wizyta

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.