Informacje dla Polaków w Czechach!     Sytuacja epidemiologiczna w RC 23 lutego: 15 572 nowych zakażeń. Indeks ryzyka PES: 75

    Jan Heweliusz (Johannes Hevelius) – wielki astronom, konstruktor, artysta, pierwszy w historii zagraniczny członek londyńskiego Royal Society, drukarz, browarnik, rajca miejski i dyplomata, wielki gdańszczanin. W tym roku obchodzimy 410 rocznicę jego urodzin.

    28 stycznia Hevelianum w Gdańsku (interdyscyplinarne centrum edukacji, historii, kultury i rekreacji) rozpoczęło całoroczne świętowanie 410. rocznicy urodzin Jana Heweliusza (28. 1. 1611 – 28. 1. 1687) – jednego z najwybitniejszych przedstawicieli świata nauki XVII wieku. Do obchodów zaprasza wszystkich, którzy chcą pozdrowić Heweliusza, dowiedzieć się o nim wielu ciekawostek oraz dobrze się bawić.

    Program obchodów jest dostępny na www.janheweliusz.pl i na fb.com/JanHeweliusz.

    Według zapowiedzi dawka wiedzy o historii Gdańska, naukowe fakty i zjawiska astronomiczne będą się przeplatały z ciekawostkami z życia Heweliusza, przybliżając go nie tylko jako wybitnego naukowca. Do całorocznego świętowania zaprasza Hevelianum.

    Jan Heweliusz (Olej Daniel Schultz 1677)

    Obserwatorium Heweliusza

    Swe pierwsze obserwatorium Heweliusz ulokował na poddaszu tylnej części własnego domu przy ulicy Korzennej w Starym Mieście dzielnicy Gdańska. Wyposażywszy je w duże okna pozwalające obserwować w różnych kierunkach, umieścił tam podstawowe instrumenty i podjął regularne obserwacje. Wkrótce stara dostrzegalnia stała się za ciasna. Heweliusz wybudował więc na dachach swoich trzech domów rozległy taras, na którym zaczął umieszczać nowe instrumenty, które sam budował i udoskonalał.

    Obserwatorium Jana Heweliusza

    Przez pewien czas było to praktycznie jedyne poważne obserwatorium w Europie. Z istniejących w czasach Heweliusza obserwatoriów starsze było tylko obserwatorium uniwersyteckie w Lejdzie (założone w 1633 r.), które było małe i nie mogło się równać z heweliuszowskim. Dopiero obserwatoria w Paryżu (założone w 1672 r.) i w Greenwich (założone w 1675 r.) przewyższyły obserwatorium Heweliusza.

    We wrześniu 1679 r. pożar doszczętnie strawił jego domy wraz z obserwatorium, biblioteką, pracowniami, drukarnią i całym majątkiem. Heweliusz niezwłoczne przystąpił do usuwania skutków pożaru. Z finansową pomocą Jana III i również Ludwika XIV odbudował swe domy i urządził nowe obserwatorium, choć już znacznie skromniejsze. W 1682 r. ponownie przystąpił do regularnych obserwacji.

    Dorobek naukowy Heweliusza

    Ogrom całego dorobku naukowego Heweliusza budzi prawdziwy szacunek. Był wielkim obrońcą heliocentrycznego układu Kopernika. Przez wiele lat prowadził prace obserwacyjne mające na celu wyznaczenie pozycji gwiazd. Obserwował też Księżyc, komety, plamy słoneczne, planety, zaćmienia i różne okazjonalne zjawiska.

    O tym, że jego wyniki obserwacji astronomicznych były znane i cenione w całej Europie, świadczy między innymi to, że w 1664 r. został wybrany pierwszym w historii zagranicznym członkiem londyńskiego Towarzystwa Królewskiego (Royal Society). W 1666 r. zaoferowano mu stanowisko dyrektora w nowo zbudowanym obserwatorium astronomicznym w Paryżu, które jednak nie przyjął.

    Wyjątkowość Heweliusza polega na tym, że potrafił jak nikt ze współczesnych mu astronomów przekazywać swe wrażenia estetyczne związanie z poznawaniem wszechświata innym poprzez własnoręczne zanotowania obserwacyjne, poprzez niezwykłe i bogate ilustracje naukowe swoich dzieł.

    Selenografia

    Jego pierwszym wielkim tematem była kartografia powierzchni Księżyca. Wyniki tych obserwacji ujął w wydanej w 1647 r. Selenografii, która zawiera 110 ilustracji. Heweliusz opisał i nazwał około 600 szczegółów na powierzchni Księżyca. Publikacja ta była przez 150 lat jednym z podstawowych materiałów do studiów nad powierzchnią Księżyca. Ostatecznie z zaproponowanych przez Heweliusza nazw na współczesnych mapach Księżyca pozostało 10 (np. Alpy i Apeniny).

    Heweliusz do Selenografii dołączył wstęp zawierający pochwałę rządów Władysława IV. Drugim gestem wobec króla było nadanie grupce kilku słabych gwiazdek nazwy Stellae Vladislavianae (Gwiazdy Władysławowskie).

    Tarcza Sobieskiego

    Na cześć króla polskiego Jana III Sobieskiego, zwycięzcy spod Wiednia w 1683 r., Jan Heweliusz utworzył i opisał mały gwiazdozbiór, który nazwał Tarcza Sobieskiego (Scutum Sobiescianum). Tworzy go siedem jaśniejszych gwiazd. Cztery z nich na brzegu tarczy przedstawiają czterech synów króla.

    Tarczę Sobieskiego można w lecie wieczorem odnaleźć na sklepieniu niebieskim. Znajduje się w bardzo jasnej części Drogi Mlecznej, pomiędzy gwiazdozbiorem Orła i Strzelca.

    O konstelacji Tarcza Sobieskiego pisaliśmy we wrześniu 2018 roku.

    Tarcza Sobieskiego

    Firmament Sobieskiego

    Rok 1686 Heweliusz poświęcił na kończenie dwóch ściśle ze sobą związanych prac, jakimi były katalog gwiazd i atlas nieba. Jednakże pogorszenie się stanu zdrowia, a na koniec śmierć w dniu 28 stycznia 1687 r. nie pozwoliły mu doprowadzić dzieła do końca. Druk obydwu ukończyła – korzystając z pomocy finansowej Jana III – druga żona, wdowa po astronomie, wydając w 1690 r. Prodromus Astronomiae (Wysłannik Astronomii) i Firmamentum Sobiescianum (Firmament Sobieskiego).

    Gwiazdozbiór Oriona z atlasu nieba Firmament Sobieskiego

    Atlas nieba Firmament Sobieskiego był dedykowany Janowi III, co podkreśla nie tylko tytuł, ale też i zawarte wewnątrz dedykacje dla króla i królewicza Jakuba. W atlasie szczególnie ozdobnie przedstawiona została mapa zawierająca Tarczę Sobieskiego.

    Ten niezwykle precyzyjnie i graficznie przepięknie wykonany atlas jest znany do dziś. Zawiera przez Heweliusza wykonane mapy 54 gwiazdozbiorów. Mapy te często ilustrują liczne współczesne publikacje poświęcone głównie historii astronomii.

    Nowe gwiazdozbiory

    Tarcza Sobieskiego nie była jedynym gwiazdozbiorem utworzonym i nazwanym przez Heweliusza. Pozostałe gwiazdozbiory nazwane przez gdańskiego astronoma to Psy Gończe, Jaszczurka, Mały Lew, Ryś, Sekstans i Lisek. Gwiazdozbiory te zostały zatwierdzone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i są powszechnie w użyciu. Tylko w wyniku uproszczeń nazw gwiazdozbiorów Tarczę Sobieskiego skrócono do formy Tarcza.


    Gwiazdozbiór Psy Gończe z atlasu nieba Firmament Sobieskiego

    Heweliusz na Księżycu

    Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) w 1935 roku został nazwany nazwiskiem Jana Heweliusza krater na powierzchni Księżyca o średnicy około 114 kilometrów.

    Rowy Heweliusza. Źródło: LPI Moon Atlas

    W 1964 r. IAU nazwała system rowów (kanałów) księżycowych o długości około 182 kilometrów Rimae Hevelius. Rowy Heweliusza znajdują się zarówno wewnątrz krateru Heweliusz, jak i na zewnątrz i przecinają jego brzeg.

    Krater Heweliusza

    Heweliusz na orbicie okołoziemskiej

    W ramach kanadyjsko-austriacko-polskiego projektu BRITE w Centrum Badań Kosmicznych w Warszawie zbudowano dwa satelity naukowe służące do obserwacji najjaśniejszych gwiazd w naszej Galaktyce. Pierwszy – Lem został umieszczony na orbicie okołoziemskiej w listopadzie 2013 roku, drugi innowacyjny Heweliusz w sierpniu 2014 roku.

    Satelita Heweliusz (sześcian o boku 20 cm i wadze 7 kg) jest trzecim sztucznym satelitą w całości zbudowanym w Polsce.

    Aktualne położenie satelity Heweliusz (BRITE-PL2) w czasie rzeczywistym znajdziemy tutaj.

    Heweliusz w Układzie Słonecznym

    Międzynarodowa Unia Astronomiczna nazwała nazwiskiem Heweliusza planetoidę nr 5703. Planetoida (5703) Hevelius (1931 VS) należąca do pasa głównego asteroid została odkryta w listopadzie 1931 roku. Słońce obiega w ciągu 4 lat i 56 dni w średniej odległości 386 milionów kilometrów (orbita okołosłoneczna planetoidy Heweliusz znajduje się między orbitami planety Mars i Jowisz). Planetoida ma średnicę 5,86 km i okres obrotu wokół własnej 3,5 godziny.

    Aktualne położenie i informacje o planetoidzie Heweliusz znajdziemy tutaj.

    Browar Heweliusza

    Jan Heweliusz wywodził się z zamożnej rodziny gdańskich browarników. Jego pierwsza żona otrzymała w posagu browar, który po śmierci ojca połączył z rodzinnym browarem. Był Starszym Gdańskiego Cechu Browarników i miał prawo do samodzielnego warzenia i sprzedaży piwa.

    W swym browarze warzył słynny gdański specjał piwo jopejskie. Chodziło o rodzaj gęstego, pożywnego syropu piwnego, który ceniony był za swoje właściwości zdrowotne.

    Na cześć gdańskiego piwowara i browarnika Jana Heweliusza w latach 1985-2001 produkowano jasne piwo Hevelius. Od 2011 roku, który był ogłoszony rokiem Heweliusza, browar Amber produkuje piwo Johannes.

    Roman Strzondała

    Tagi:

      Komentarze


      Czytaj również


      Pracownicy transgraniczni nie muszą robić testów
      Luty252021

      Pracownicy transgraniczni nie muszą robić testów

      Z POCZTY REDAKCYJNEJ: W grupie raźniej – bieg patrolowy z okazji Dnia Myśli Braterskiej
      Luty252021

      Z POCZTY REDAKCYJNEJ: W grupie raźniej – bieg patrolowy z okazji Dnia Myśli Braterskiej

      Licytacja byłego dworu w Wędryni została odwołana z powodu koronawirusa
      Luty252021

      Licytacja byłego dworu w Wędryni została odwołana z powodu koronawirusa

      COK Dom Narodowy jest już na YouTubie
      Luty252021

      COK Dom Narodowy jest już na YouTubie

      Czeski rząd nie podjął wczoraj decyzji o lockdownie. Do tematu wróci dzisiaj
      Luty252021

      Czeski rząd nie podjął wczoraj decyzji o lockdownie. Do tematu wróci dzisiaj

      Bez negatywnego testu nie przekroczymy granicy
      Luty242021

      Bez negatywnego testu nie przekroczymy granicy

      Kuzyn wieloryba czy koń rzeczny?
      Luty242021

      Kuzyn wieloryba czy koń rzeczny?

      Czeski rząd szykuje kolejne obostrzenia. Maturzyści nie wrócą do szkół
      Luty242021

      Czeski rząd szykuje kolejne obostrzenia. Maturzyści nie wrócą do szkół


      #KTOTYJESTEŚ

      ZWROT TV

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach Zadania publicznego dotyczącego pomocy Polonii i Polakom za granicą.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Fundacji "Pomoc Polakom na Wschodzie".

      Website Security Test