Pamiątki rodzinne z Zaolzia na Zamku w Bielsku-Białej. Już za tydzień otwarcie wystawy

6 lat badań, 2 muzea, 23 domowe archiwa, 350 pamiątek rodzinnych i – niezmiennie – jedna Olza. Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek Książąt Sułkowskich właśnie zakończyło montaż nowej wystawy czasowej. Już od niedzieli, 1 marca, będzie można oglądać wyjątkową ekspozycję „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia”. Uroczyste otwarcie odbędzie się 6 marca o godz. 18.00 – zaproszona jest szeroka publiczność.

Wystawa miała swoją premierę jesienią ubiegłego roku w Muzeum Mazowieckie w Płocku. Teraz przyszła kolej na prezentację w Bielsku-Białej – mieście, w którym temat pogranicza wybrzmiewa szczególnie mocno. Projekt powstał dzięki współpracy obu instytucji, a jego realizacja nie byłaby możliwa bez zaufania i zaangażowania mieszkańców Zaolzia, którzy udostępnili swoje rodzinne pamiątki.

Ekspozycja przedstawia historię polskiej społeczności Zaolzia z perspektywy indywidualnych doświadczeń i rodzinnych narracji. Zgromadzono ponad 350 unikalnych obiektów należących do 23 osób z miejscowości takich jak Cieszyn, Czeski Cieszyn, Cierlicko, Hawierzów, Żywocice, Lutynia, Karwina, Ropica, Trzyniec, Oldrzychowice, Nawsie oraz Mosty koło Jabłonkowa.

Każdy z prezentowanych przedmiotów to osobna, poruszająca historia

Na wystawie można zobaczyć m.in.:

• pamiątki z II wojny światowej, w tym związane z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie i kampanią włoską,
• obiekty z czasów monarchii austro-węgierskiej i I wojny światowej,
• pamiątki związane z takimi postaciami jak działaczka społeczna i członkini ruchu oporu Anna Rucka, pilot Dywizjonu 303 Tadeusz Szymkowiak, lekarz i regionalista Józef Mazurek oraz Karol Pawlica – działacz humanitarny Komitetu Ratunkowego Dzieci Dalekiego Wschodu,
• szczątki samolotu RWD-6 – symbol pasji i odwagi Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury,
• przedmioty związane z górnictwem oraz życiem górali beskidzkich,
• stroje ludowe, biżuterię, przedmioty codziennego użytku, a nawet pamiątki z Azji.

Wystawa jest efektem połączenia pracy dziennikarskiej i muzealnej. Jej nietypowy charakter wynika z genezy projektu – materiał zebrano dzięki rubryce „Pamiątka Rodzinna”, publikowanej w miesięczniku „Zwrot” w latach 2019–2025.

Ekspozycji towarzyszy bogato ilustrowany katalog pod tym samym tytułem, autorstwa Sylwii Grudzień. Publikacja zawiera reportaż historyczny, dokumentację ponad 300 eksponatów oraz cykl zdjęć bohaterów wystawy wykonanych przez Grzegorza Piaskowskiego z Muzeum Mazowieckiego w Płocku.

Organizatorzy mają nadzieję, że wystawa przyczyni się do głębszego zrozumienia losów Polaków z Zaolzia – społeczności, która mimo przeciwności losu zachowała język, tradycję i poczucie wspólnoty. Każdy z prezentowanych przedmiotów to osobna, poruszająca historia – razem tworzą opowieść o życiu na pograniczu nie jako peryferiach, lecz jako miejscu wyjątkowym, gdzie różnorodność doświadczeń staje się siłą kolejnych pokoleń.

Wernisaż odbędzie się 6 marca o godz. 18.00. W programie przewidziano wystąpienie inauguracyjne prof. Karola Daniela Kadłubca oraz występ kapeli góralskiej Bezmiana z Bystrzycy.

Sztuka a tożsamość

Wystawie towarzyszy ekspozycja czasowa „Sztuka a tożsamość. Prace artystów zaolziańskich ze zbiorów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej”, której otwarcie zaplanowano na ten sam dzień.

Wystawa koncentruje się na polskich twórcach – pionierach zaolziańskiego środowiska plastycznego, którzy doświadczyli podziału Śląska Cieszyńskiego w 1920 roku i poprzez sztukę manifestowali swoją przynależność narodową oraz kulturową. Na ekspozycji zaprezentowane zostaną prace m.in. Gustaw Fierla (1896–1981), Karol Piegza (1899–1988) oraz Bronisław Świder (1911–1997) – należących do najbardziej zaangażowanych artystów i działaczy na Zaolziu w dwudziestoleciu międzywojennym oraz po 1945 roku.

Obie wystawy będą dostępna dla zwiedzających od 1 marca do 31 maja 2026 roku.