„Z Archiwum Z”. Katalog wystawy już dostępny w Księgarni u Wirthów w Czeskim Cieszynie

CZESKI CIESZYN / Od wczoraj w księgarni u Wirthów w Czeskim Cieszynie można kupić katalog towarzyszący wystawie „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia”. Publikacja autorstwa Sylwii Grudzień, wydana przez Muzeum Mazowieckie w Płocku, jest pierwszym tak obszernym i bogato ilustrowanym opracowaniem poświęconym rodzinnym archiwom polskiej mniejszości po czeskiej stronie Olzy.

Jednocześnie organizatorzy przypominają, że bezpłatne egzemplarze przeznaczone dla bohaterów wystawy – osób, które udostępniły swoje pamiątki – zostaną w najbliższym czasie dostarczone bezpośrednio do ich domów. Zakup katalogu w księgarni jest więc propozycją przede wszystkim dla wszystkich zainteresowanych czytelników, którzy chcą mieć tę publikację na własnej półce.

300 pamiątek od 23 domowych archiwistów

Katalog „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia” towarzyszy wystawie przygotowanej wspólnie przez Muzeum Mazowieckie w Płocku i Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej. Ekspozycja miała swoje otwarcie we wrześniu w Płocku, gdzie potrwa do stycznia 2026 roku, a następnie zostanie zaprezentowana w Bielsku-Białej od marca do maja 2026 roku. O otwarciu wystawy pisaliśmy [TUTAJ].

Publikacja dokumentuje 300 rodzinnych pamiątek, udostępnionych przez 23 domowych archiwistów z miejscowości całego Zaolzia – m.in. Czeskiego Cieszyna, Karwiny, Trzyńca, Hawierzowa, Cierlicka, Ropicy czy Mostów koło Jabłonkowa. Przedmioty te – fotografie, dokumenty, listy, medale, elementy umundurowania, obiekty codziennego użytku czy pamiątki przywiezione z dalekich podróży – tworzą wielogłosową opowieść o losach Polaków na pograniczu.

Książka łączy reportaż historyczny, oparty na materiałach publikowanych na łamach miesięcznika „Zwrot” w latach 2019–2025, z naukowym opracowaniem i dokumentacją fotograficzną. Integralną jej częścią są portrety domowych archiwistów oraz fotografie krajobrazowe autorstwa Grzegorza Piaskowskiego, zestawione ze zdjęciami zabytków wykonanymi przez Paulinę Pisuk-Czech i Barbarę Pochopień.

Jak podkreśla autorka katalogu, celem projektu było nie tylko pokazanie pamiątek na wystawie, ale także ich dokumentacja. Większość obiektów została poddana profesjonalnej digitalizacji, by zachować je dla przyszłych pokoleń i badań nad historią regionu.

Otwarcie wystawy w Bielsku-Białej już w marcu

Ci, którzy nie zdążą kupić katalogu teraz w Czeskim Cieszynie, będą mieli kolejną okazję w marcu 2026 roku, po otwarciu wystawy w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej, gdzie publikacja także trafi do sprzedaży.

Tytuł „Z Archiwum Z” – jak czytamy we wstępie do katalogu – jest świadomym puszczeniem oka do odbiorcy. Nawiązuje do kultowego serialu „Z Archiwum X”, ale zamiast tajemnic niewyjaśnionych podejmuje temat historii bliskich, często zapomnianych. Litera „Z” oznacza tu Zaolzie – małą ojczyznę polskiej społeczności w Czechach i przestrzeń bogatą w pamięć, doświadczenia i symbole, które dzięki wystawie i katalogowi zyskują należne im miejsce w zbiorowej świadomości.