E-mail: sylwia@zwrot.cz

    Niemałe problemy, nie tylko osobom wielojęzycznym, ale i tym, którzy mówią tylko po polsku, sprawia przydawka. Brzmi groźnie, ale chodzi po prostu o określenie towarzyszące rzeczownikowi (lub zaimkowi rzeczownemu). Temat powrócił wraz z pojawieniem się określenia ‘online’ w takich wyrażeniach jak lekcje online, nauka online, wystawa online, spotkanie online, konferencja online itd. W tym przypadku w grę wchodzi tylko taki szyk, w którym online znajduje się za rzeczownikiem.

    A co z dylematem: ‘komiczny aktor’ czy ‘aktor komiczny’? Oba wyrażenia są poprawne, a użycie danego wyrażenia zależy od tego, co chcemy powiedzieć. Zacznijmy jednak od początku.

    Przydawki w języku polskim dzielimy na gatunkujące (klasyfikujące) i jakościowe (charakteryzujące). Przydawka gatunkująca nie wskazuje na doraźną cechę obiektu, lecz na przynależność tego obiektu do jakiegoś zbioru – zwykle wraz z wyrazem określanym tworzy termin. Przydawka gatunkująca umieszczana jest po rzeczowniku: postać fantastyczna (‘postać z baśni’), pan młody (‘mężczyzna, który stanął na ślubnym kobiercu’), aktor komiczny (‘aktor grający role komediowe’).

    Jeśli zmienimy szyk wyrazów w przywołanych wyżej wyrażeniach, to przestaną one być terminami, a staną się połączeniami rzeczowników z przymiotnikami nazywającymi ich cechy: fantastyczna postać (‘wspaniała postać’), młody pan (‘pan, który jest młody’), komiczny aktor (‘aktor, który jest śmieszny). W tym przypadku mamy do czynienia z przydawkami jakościowymi.

    Czasami zdarza się jednak, że możemy mieć problemy z oceną, czy dana przydawka jest gatunkująca (za rzeczownikiem) czy jakościowa (przed rzeczownikiem). Wtedy najlepiej wykonać test stopniowalności. Stopniowalność przysługuje większości przydawek jakościowych, na przykład młody pan / młodszy pan / najmłodszy pan. Stopniowalność nie przysługuje przydawkom gatunkującym. Wyrażenia typu: bardziej polska literatura, bardziej historyczna literatura czy bardziej online lekcje nie mają sensu.

    W przypadku przydawek jakościowych możemy również znaleźć antonim do danego określenia, na przykład dobra literatura / zła literatura, młody pan / stary pan, ładny kot / brzydki kot. W przypadku przydawek gatunkujących możemy znaleźć tylko inny gatunek danego obiektu w jakimś systemie klasyfikacyjnym, na przykład nie literatura japońska, a literatura chińska, nie aktor komiczny, a aktor dramatyczny, nie lekcja stacjonarna, a lekcja online.

    (SG)

      Komentarze


      Czytaj również


      Piotr Cywiński: Warszawska Wola, Zamojszczyzna, Oradour i Lidice dziś nazywają się Bucza, Irpień, Hostomel, Mariupol i Donieck
      styczeń272023

      Piotr Cywiński: Warszawska Wola, Zamojszczyzna, Oradour i Lidice dziś nazywają się Bucza, Irpień, Hostomel, Mariupol i Donieck

      Wybuch w kamienicy w Katowicach. Nie żyją dwie osoby
      styczeń272023

      Wybuch w kamienicy w Katowicach. Nie żyją dwie osoby

      Rozpoczęła się druga tura wyborów prezydenckich. Kto zostanie prezydentem Czech?
      styczeń272023

      Rozpoczęła się druga tura wyborów prezydenckich. Kto zostanie prezydentem Czech?

      Olimpiada dzieci i młodzieży. Sukces województwa morawsko-śląskiego
      styczeń272023

      Olimpiada dzieci i młodzieży. Sukces województwa morawsko-śląskiego

      Nowe spojrzenie na przedmiotowość i dekonstrukcja. Sztuka nowoczesna w Galerii Miasta Trzyńca
      styczeń272023

      Nowe spojrzenie na przedmiotowość i dekonstrukcja. Sztuka nowoczesna w Galerii Miasta Trzyńca

      Fenomen międzywojennego polskiego lotnictwa sportowego. O legendarnych samolotach RWD opowiadał Dariusz Cymerys
      styczeń272023

      Fenomen międzywojennego polskiego lotnictwa sportowego. O legendarnych samolotach RWD opowiadał Dariusz Cymerys

      Obrazy, które intrygują. Jeszcze tylko do poniedziałku obejrzeć można wystawę obrazów Franciszka Bałona
      styczeń272023

      Obrazy, które intrygują. Jeszcze tylko do poniedziałku obejrzeć można wystawę obrazów Franciszka Bałona

      W niedzielę odbędzie się 31. Finał WOŚP. W Cieszynie będzie się działo!
      styczeń262023

      W niedzielę odbędzie się 31. Finał WOŚP. W Cieszynie będzie się działo!

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2022.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.