E-mail: sylwia@zwrot.cz
TRZYNIEC/ Rodzina Klusów z Trzyńca przekazała Fundacji Arka (Schindler’s Ark) wyjątkowy artefakt – pianino marki Hofmann & Czerny, na którym według rodzinnych przekazów grywał Oskar Schindler podczas swoich wizyt w Trzyńcu. Instrument trafi na nową wystawę poświęconą życiu Oskara i Emilii Schindlerów. Ekspozycja powstaje w dawnej fabryce tekstyliów w Brünnlitz (dzisiejsze Brněnec), a jej otwarcie będzie częścią szerszego wydarzenia „Schindler’s Ark Festival”.
Pierwotnym właścicielem był Georg Dusza z Trzyńca
– O tym, że Fundacja Arka zbiera artefakty związane z historią Żydów, dowiedziałam się przypadkiem. Pomyślałam, że mogą być zainteresowani naszym pianinem. Skontaktowałam się z nimi i ta historia naprawdę ich poruszyła – opowiada Ewa Klus. – Pierwotnym właścicielem instrumentu był mój prawujek, Georg Dusza, który w czasie II wojny światowej był głównym księgowym w Hucie Trzynieckiej. Duszowie mieszkali w jednej z willi urzędniczych huty – niektóre z nich jeszcze się zachowały, to te stojące niedaleko Tesco.
– W przeciwieństwie do mojego pradziadka Georg zdecydował się podpisać Volkslistę, co pozwoliło mu zachować wysokie stanowisko i status społeczny. Dzięki temu utrzymywał kontakty z Oskarem Schindlerem, który często bywał w Trzyńcu w interesach i regularnie odwiedzał ich dom. Wielokrotnie u nich nocował – spał na kanapie i grywał na tym pianinie – dodaje Ewa Klus.
Po wojnie pianino pozostało w rodzinie. Od Georga Duszy trafiło do jego córki, Dity Polákovej (z domu Dusza). Następnie babcia Ewy Klus odkupiła instrument od kuzynki, aby jej wnuczka mogła uczyć się gry.
– U cioci Dity nikt już nie grał, dlatego moja babcia zdecydowała się odkupić pianino, bo jako dziecko uczyłam się grać. Znaliśmy tę historię, ale dopiero po premierze filmu „Lista Schindlera” w reżyserii Stevena Spielberga zaczęła mieć dla nas większe znaczenie – dodaje Ewa Klus.
Choć pianino Hofmann & Czerny nie wyróżnia się pod względem koncertowym – posiada stłumiony dźwięk, przystosowany do gry domowej – jego wartość historyczna czyni je wyjątkowym świadkiem przeszłości. – Z sentymentu do babci była to trudna decyzja, ale najlepsza z możliwych. Niektóre przedmioty są jak gwiazdy – powinny należeć do wszystkich, aby stały się mementem epoki, pomagały leczyć traumę pokoleniową i stawać się lepszym człowiekiem – powiedziała Ewa Klus.
Arka Schindlera – Ostatni przystanek w drodze ku życiu
Wystawa, która zostanie otwarta 9 maja 2026 roku, powstaje w tzw. Arce Schindlera – na terenie dawnej fabryki w Brünnlitz (dzisiejsze Brněnec).
Zakład ten był niegdyś jednym z największych przedsiębiorstw tekstylnych w regionie i należał do żydowskiej rodziny przemysłowców Löw-Beer. Po zajęciu Sudetów przez III Rzeszę w 1938 roku właściciele zostali zmuszeni do emigracji, a ich majątek przejęli Niemcy.
W 1944 roku Oskar Schindler przeniósł tam swoją działalność z Krakowa (dziś znajduje się tam muzeum Fabryka Emalii Oskara Schindlera) i utworzył formalnie zakład zbrojeniowy, który stał się podobozem obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Przywiózł tam około 1200 Żydów z tzw. „listy Schindlera”, ratując ich przed deportacją do obozów zagłady.
Choć formalnie był to obóz pracy przymusowej, w praktyce produkcja była w dużej mierze pozorowana, a Schindler celowo ograniczał jej efektywność, by chronić ludzi. Warunki życia więźniów były znacznie lepsze niż w innych obozach.
Po 1945 roku fabryka została upaństwowiona i ponownie wykorzystywana jako zakład tekstylny, jednak stopniowo traciła znaczenie i popadała w ruinę. Po 1989 roku była prywatyzowana, lecz nie odzyskała dawnej roli przemysłowej.
Rewitalizacja miejsca
Przełom nastąpił w 2019 roku, gdy teren dawnej fabryki w Brněncu odkupił Daniel Löw-Beer ze Szwajcarii – wnuk ostatniego przedwojennego właściciela. Rozpoczęto działania mające na celu rewitalizację miejsca i przekształcenie go w Arkę Schindlera (Schindler’s Ark) – centrum pamięci oraz edukacji o Holokauście i historii Oskara Schindlera.
Otwarcie wystawy będzie częścią wydarzenia „Schindler’s Ark Festival”, zaplanowanego na 9 maja 2026 roku. W programie przewidziano m.in. prezentacje historyczne oraz koncerty muzyki klasycznej i żydowskiej. W wydarzeniu wezmą udział m.in. ambasadorowie Niemiec, USA, Izraela, Polski, Francji i Wielkiej Brytanii, a także Erika Rosenberg, biografka Emilii Schindler, oraz Daniel Löw-Beer, wnuk ostatniego przedwojennego właściciela fabryki.
