E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz

    Gdzie szukać pamiątek po wielkich Polakach? Odpowiedź wydaje się prosta – w miejscu ich zamieszkania. Jednak nasze dzieje naznaczone zaborami i wojnami często niweczą te zamiary. Domy już nie istnieją lub niewiele pozostało z ich wyposażenia.

    Taki los dotknął rodzinne gniazdo Mickiewicza. 22 czerwca 1941 roku, w pierwszym dniu niemieckiej agresji na Związek Radziecki lotnictwo hitlerowskie zbombardowało Nowogródek, a wśród trafionych przez lotnictwo obiektów było Muzeum Adama Mickiewicza znajdujące się w jego rodowej posesji, opodal miejskiego rynku.

    Tu Adam Mickiewicz spędził dzieciństwo i lata szkolne. Od 1807 do 1815 roku uczęszczał wraz z bratem Franciszkiem do pobliskiej szkoły ojców dominikanów. Ogień strawił większość pamiątek po poecie. Co najgorsze spłonęły rękopisy i dokumenty. Niewiele ocalało, stając się zalążkiem odbudowanego muzeum.

    MICKIEWICZOWSKIE GNIAZDO

    Nowogródek to miasto na Białorusi, położone w dorzeczu Niemna na Wyżynie Nowogródzkiej. W I i II Rzeczypospolitej stolica jednego z większych obszarowo województw, do 1945 roku w granicach państwa Polskiego. Dla naszych rodaków to przede wszystkim miejsce dzieciństwa i młodości jednego z najwybitniejszych polskich twórców romantyzmu Adama Mickiewicza. „Ktokolwiek będziesz w Nowogródzkiej stronie…” Podążając śladami wieszcza, nie można przeoczyć jego domu rodzinnego, który do dziś stoi niedaleko rynku w Nowogródku.

    21 marca 1804 r. Mikołaj Mickiewicz (ojciec Adama) ożeniony z Barbarą z Majewskich, kupił od Felicjana Wolskiego plac w Nowogródku. Zamierzał wybudować w tym miejscu dom, ale nie posiadał na ten cel dostatecznej kwoty. Zawarł więc porozumienie z jednym z nowogrodzkich aptekarzy, aby ten zbudował w tym miejscu dom w zamian za kilkuletnią bezpłatną jego dzierżawę.

    Panowie doszli w tej kwestii do porozumienia i w ciągu trzech lat powstał parterowy dworek usytuowany na niewielkim wzniesieniu, murowany, siedmioosiowy, postawiony na planie prostokąta, pokryty wysokim, czterospadowym dachem. Przed elewacją frontową zbudowano ganek ozdobiony dwoma kolumnami. Zamieszkali w nim Mickiewiczowie z pięcioma synami: Franciszkiem, Adamem (wieszcz miał wówczas około 8 lat), Aleksandrem, Jerzym i Antonim.

    Trzeba zaznaczyć, że Adam Mickiewicz nie urodził się w Nowogródku, ale w Zaosiu – folwarku, który odziedziczył po swym stryju jego ojciec i ciotka. Miejsce to na zawsze pozostało „krajem lat dziecinnych” dla Adama i jego braci, gdyż spędzali tutaj jako dzieci niemal wszystkie wakacje, a i później często odwiedzali swoją ciotkę i jej męża. W Nowogródku natomiast został ochrzczony i spędził dzieciństwo oraz szkolne lata.

    Latem 1812 roku w czasie przemarszu oddziałów napoleońskich przez Nowogródek w domu Mickiewiczów prawdopodobnie kwaterował szef francuskiej poczty polowej de Lavallette. Franciszek Mickiewicz zanotował w swym pamiętniku, że w domu przechowywano rodzinne pamiątki. Był tu między innymi stary ojcowski uniform kawaleryjski z czasów kościuszkowskich, a także „uzbrojenie dziada, nieprzyjaciela króla Stanisława, pradziada, stronnika Leszczyńskiego, pradziada, wspólnika wyprawy Jana III pod Wiedniem”. Szczególnym szacunkiem darzono bibliotekę domową.

    Historia dworku w Nowogródku

    Dworek w Nowogródku przeżył wiele zawieruch dziejowych, a i sama jego historia jest wyjątkowo burzliwa. Mikołaja Mickiewicza nachodzili wierzyciele, żądając spłaty długów. Procesował się on z różnymi kupcami, do tego doszły problemy osobiste – śmierć najmłodszego syna Antoniego. Po śmierci Mikołaja w 1812 r. dwór przejął jeden z wierzycieli, a Barbara Mickiewiczowa z synami przeprowadziła się do drewnianej oficyny. Adam opuścił Nowogródek w 1815 r. i wyjechał na studia do Wilna.

    Sytuacja finansowa rodziny w tym czasie była bardzo zła. Na gospodarstwie został najstarszy syn Franciszek, który nie był w stanie spłacić długów nieżyjącego już ojca, a po swym udziale w powstaniu listopadowym został przez władze carskie pozbawiony resztek majątku. W 1838 r. ogłoszono licytację majątku, który nabył, za 2285 rubli, adwokat Juljan Bijołt. Nowy właściciel nie zamieszkał tam jednak, przeprowadził remont budynku i oddawał go w dzierżawę. Warto dodać, że jednym z dzierżawców dworku był Julian Korsak, który zaprzyjaźnił się z Adamem Mickiewiczem podczas studiów w Wilnie.

    W 1858 r. brat Adama, Aleksander, próbował odkupić rodzinną posiadłość od Juliana Bijołta, ale cena była zbyt wysoka. Zdarzenie to miało miejsce w trzy lata po śmierci wieszcza. Po Korsaku dworek dzierżawiła rodzina Markiewiczów, która w 1861 r. gościła syna Adama Mickiewicza, Władysława – chcącego poznać rodzinne miasto ojca.

    Edward Chłopicki w 1862 roku o dworku Mickiewicza pisał w sposób następujący: „W Nowogródku jedną niezniszczoną przez czas pamiątką po Adamie jest stojący w środku krętej i dosyć nieschludnej uliczki dom jego ojca. Siedziba ta ogrodzona wysokim parkanem składa się z pięknego z oszklonym gankiem murowanego domu, z drewnianej oficyny, ze starej stajenki oraz z dwóch, owocowego i jarzynnego ogrodów”.

    Po pożarze

    W 1881 r. dom rodzinny Mickiewicza spłonął. Z ruin podniósł go ówczesny właściciel dworu Antoni Dąbrowski, odbudowując go z dokładnym odtworzeniem jego oryginalnych pomieszczeń. Wzniósł także murowaną oficynę w miejsce spalonej, drewnianej.

    Dąbrowski, podobnie jak wcześniejszy właściciel posiadłości Bijołt, nie mieszkał tutaj, dworek był dzierżawiony. W tym czasie zamieszkiwali go powiatowi marszałkowie szlachty rosyjskiej. W 1913 r. dzierżawcą została Maria Wierzbowska, właścicielka majątku Feliksowo. Podczas I wojny światowej oraz tuż po niej, nowogródzki dwór zajmowali dowódcy różnych wojsk.

    Powstanie muzeum

    W 1922 r. syn Adama Mickiewicza, Władysław, ponownie odwiedził Nowogródek i mieszkał kilka dni w domu swoich dziadków. Postanowił wówczas, że postara się utworzyć w dworze Muzeum ku pamięci swej rodziny.

    W 1931 roku staraniem Komitetu Uwiecznienia Pamięci autora Pana Tadeusza na ścianie dworku umieszczono tablicę z napisem: „Tu w zaraniu życia wznosił skrzydła do lotu Adam Mickiewicz”. Podjęto wówczas decyzję wykupienia domu z rąk prywatnych i utworzenia w nim muzeum.

    Projekt doczekał się realizacji i w sierpniu 1938 roku nastąpiło uroczyste otwarcie muzeum. Udało się w nim zgromadzić ciekawe eksponaty, na przykład niektóre meble Mickiewiczów, rodzinne akta sądowe, listy Adama do Maryli i do przyjaciół, turecki szal i krucyfiks Maryli, obraz Św. Antoniego, pamiątkę po zmarłym młodszym bracie Adama.

    Po wojnie

    Niestety, wkrótce wybuchła wojna i wszystkie zgromadzone pamiątki oraz odnowiony budynek zostały zniszczone przez Niemców w 1941 r. Dwór podniesiono z ruin dopiero w 1955 r. i ponownie urządzono w nim „skromne” muzeum. Na mickiewiczowską ekspozycję przeznaczono zaledwie dwie salki.

    W latach 1989-1990 przeprowadzono gruntowy remont obiektu, nadając mu pierwotny kształt. Wybudowano też nową oficynę, w której urządzono salon poetycko-muzyczny, zrekonstruowano lamus, altanę i studnię z kołowrotem. W 1992 r. otwarto muzeum z prawdziwego zdarzenia.

    W 2001 roku polskie zbiory powróciły do kraju, a nowa ekspozycja muzeum zawiera eksponaty wyłącznie białoruskie.

    ŹRÓDŁO: POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA

    Tagi:

      Komentarze


      Czytaj również


      Pomysły nie tylko na wakacje: Ojcowski Park Narodowy w jesiennej aurze.
      październik292021

      Pomysły nie tylko na wakacje: Ojcowski Park Narodowy w jesiennej aurze.

      Pobiegli po dzbanek mleka. W Lasku Miejskim nie brakło zabawy i sportowej rywalizacji
      sierpień112022

      Pobiegli po dzbanek mleka. W Lasku Miejskim nie brakło zabawy i sportowej rywalizacji

      „Operacja polska” była wstrząsającym ludobójstwem. 85. rocznica rozpoczęcia eksterminacji Polaków – mieszkańców Związku Sowieckiego
      sierpień112022

      „Operacja polska” była wstrząsającym ludobójstwem. 85. rocznica rozpoczęcia eksterminacji Polaków – mieszkańców Związku Sowieckiego

      Lokalna Marka Ziemi Pszczyńskiej promowała się na Gorolu. Panierowane pieczarki w occie zrobiły furorę
      sierpień112022

      Lokalna Marka Ziemi Pszczyńskiej promowała się na Gorolu. Panierowane pieczarki w occie zrobiły furorę

      Niebo zapłakało nad ofiarami zbrodni w Żywocicach. Jan Józef Kasprzyk: „Te kamienie powinny przemówić do wszystkich przywódców wolnego świata”
      sierpień112022

      Niebo zapłakało nad ofiarami zbrodni w Żywocicach. Jan Józef Kasprzyk: „Te kamienie powinny przemówić do wszystkich przywódców wolnego świata”

      Jak Zaolzie będzie obchodzić 90. rocznicę katastrofy w  Cierlicku? Rozmowa z Janem Przywarą
      sierpień112022

      Jak Zaolzie będzie obchodzić 90. rocznicę katastrofy w Cierlicku? Rozmowa z Janem Przywarą

      Zaplanuj z nami weekend. Najciekawsze wydarzenia na Śląsku Cieszyńskim [lista]
      sierpień112022

      Zaplanuj z nami weekend. Najciekawsze wydarzenia na Śląsku Cieszyńskim [lista]

      Już jutro można wziąć udział w konkursie Wakacyjne Dyktando 2022. Tym razem nowość – dyktando ze słuchu
      sierpień102022

      Już jutro można wziąć udział w konkursie Wakacyjne Dyktando 2022. Tym razem nowość – dyktando ze słuchu

      10 osób poszkodowanych w wypadku w Chorwacji wraca dziś do Polski
      sierpień102022

      10 osób poszkodowanych w wypadku w Chorwacji wraca dziś do Polski

      Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

      www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

      Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
      Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
      Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.