E-mail: renata@zwrot.cz
MOSTY KOŁO JABŁONKOWA / U Muchów w Mostach koło Jabłónkowa w sobote popołedniu były żniwa – taki, jaki sie kiejsi downo robiło. Na tym małym poletku urosła krzica – stare karpackie zboże – a wszycko to kosili ryncznie. Zamiast maszyn była kosa, były snopki i robota dlo całej rodziny. W lufcie było czuć skoszóne zboże, kiere wóniało jak za starych dobrych czasów.
Zapómniane zbożi z Karpat
Krzica je starszóm, nieuszlachetniónóm formóm żita ozimego, kieróm sie sioło głównie w Karpatach. Nie wadzi ji jałowo ziymia a ciynżki warunki uprawy. Mo grube ziarno, kiere je słabo zakryte plewami, po dojrzyniu sie wysypuje. Krzica mo kupa odmian, nejbardzi je rozpowszechnióno ta, kiero sie nazywo żitym świyntojańskim, bo sie sieje na świyntego Jóna. Na jesiyń je dobre krzice zkosić na zfutrowani dlo bydła, kosi sie jóm a młóci dziepro na drugi rok.
Mistrzyni ze strużokym
W dzisiejszych czasach krzice sieje a skludzo Krystyna Mucha z Mostów koło Jabłonkowa, kiero robi tradycyjne strużoki. Niedowno jóm uhonorowano tytułym Mistrzyni Tradycyjnej Rękodzielniczej Twórczości Kraju Morawsko-Śląskiego. Umiyjyntności przejyna po swoich tatach a starce, teraz to przekazuje swoim dzieckóm, aby to rzymiosło nie zanikło i przetrwało dlo dalszych pokolyń. Wszycki strużoki robi tak, jak sie to kiejsi robiło – bez żodnych nowoczesnych materiółów i maszin.
Żniwa u Muchów
W sobote po połedniu było u Muchów prawdziwe świynto. Cało rodzina sie pooblykała do gorolskich koszul, aby to było stylowe. Chłop od Krysi krzice kosił kosóm – ryncznie – bo tak sie patrzi. Kapke był nasmolóny, bo latoś krzica jakosi na polu polygała i źle se kosiła, ale marne, wólki niewóli trzeba jóm skosić. Pumogoł mu syn a aji starka chyciła kose do rynki, aby pokozała, że aji łóna umiy z kosóm robić.
Przed tym trzeba było kose łosełkóm nałostrzić. Jego żóna Krysia – kiero se to wszystko wymyślała – pokoszóne zbożi odbiyrała i wiónzała w snopki. Na polu to musi uschnyć. Muszóm to kosić ryncznie, aby sie słóma nie połómała i szło z ni zrobić strużoki. Pumogali syn a starka, kiero aji w starszym wieku sie na polu zwyrtała jako młódka, widać było, że dóma nie leżi, ale góni kole gazdówki. Kómbajn by tam nimóg wjechać, bo by słóme połómoł i nie szło by z ni zrobić strużoki.
Od pola do siennika
Gotowe snopki teraz schnóm na polu na słónku, potym ich bedzie trzeba – jak za downych czasów – wymłócić, jasne, że cepami. Z dłógi silnej słómy pani Krysia robi strużoki, kiere pieknie wóniajóm polym a zbożym. Musi sie na nich fajnie, ale głównie zdrowo spać. Dziynki rodzinie Muchów downe rzemioło fórt żyje i narazie nie zaginie.
