Magda Walach
E-mail: magda@zwrot.cz
LEDNICE, VALTICE / Są miejsca, które odwiedzamy, a po kilku dniach niewiele już z nich pamiętamy. Są też takie, do których chciałoby się wrócić. Dla mnie jednym z nich stał się krajobraz kulturowy Lednice–Valtice na południu Moraw.
To miejsce znałam wcześniej ze zdjęć. Wiedziałam, że jest jednym z najważniejszych zabytków Republiki Czeskiej, ale dopiero podczas osobistej wizyty zrozumiałam jego wyjątkowość. Być może to miejsce już odwiedziliście i zgodzicie się ze mną, że ma ono swój urok. A może mój artykuł zachęci was do jego odkrycia.
Krajobraz wpisany na listę UNESCO
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że obszar lednicko-valticki to po prostu dwa piękne pałace w Lednicy i Valticach. W rzeczywistości okazuje się jednak, że jest to ogromny krajobraz kulturowy, pełen rozmaitych budowli, malowniczych alei, stawów, lasów i winnic. Wszystkie te elementy tworzą jedną, starannie zaplanowaną całość. Każdy zakątek skrywa coś wyjątkowego i właśnie dlatego to miejsce robi tak duże wrażenie.
Kompleks ten znajduje się na południu Moraw, niedaleko granicy z Austrią, między miejscowościami Lednice, Valtice i Břeclav. Jest to jeden z największych sztucznie ukształtowanych krajobrazów w Europie. W opisach regionu można spotkać liczbę 283 km². Jest to jednak powierzchnia szerszego mikroregionu Lednice–Valtice. Sam obszar wpisany na listę UNESCO, po korekcie jego granic zatwierdzonej w 2025 roku, obejmuje obecnie niespełna 144 km². Wyjątkowość tego miejsca została doceniona w 1996 roku, kiedy to kompleks został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i uznany za jedno z najważniejszych dzieł europejskiej architektury krajobrazu.
Dzieło kilku pokoleń Liechtensteinów
Historia tego miejsca sięga wiele wieków, a jego obecny wygląd jest efektem pracy kilku pokoleń rodu Liechtensteinów, którzy przez prawie 700 lat byli właścicielami tutejszych ziem. Na Morawach zaczęli zdobywać posiadłości już w XIII wieku. Liechtensteinowie należeli do najbogatszych i najbardziej wpływowych rodzin arystokratycznych Europy Środkowej. Wywodzili się z terenów dzisiejszej Austrii. Dzięki przemyślanej polityce, małżeństwom, zakupom ziem oraz działalności gospodarczej stopniowo powiększali swoje majątki.
Z czasem w ich ręce trafiły Lednice i Valtice, które od XVII do XIX wieku stopniowo przekształcali w swoje posiadłości. W budowę tego kompleksu zainwestowali ogromne środki. Do najważniejszych postaci rodu należał książę Jan I Józef z Liechtensteinu, za którego panowania krajobraz zyskał swój romantyczny charakter. Za dzisiejszym wyglądem obszaru Lednicko-valtickiego stoi także grono wybitnych architektów. Ogromny wpływ mieli między innymi Josef Hardtmuth, a także Georg Wingelmüller.
Spacer miał być przeżyciem
Celem Liechtensteinów nie było jedynie wybudowanie reprezentacyjnych pałaców, ale także pokazanie bogactwa, reprezentowanie rodu, stworzenie pięknej harmonijnej przestrzeni, wspieranie sztuki oraz zapewnienie rozrywki mieszkańcom, gościom i podróżnym. Każdy element miał swoje miejsce i znaczenie. Miał na przykład zaskakiwać, pobudzać wyobraźnię i sprawiać, aby zwykły spacer zamienił się w niezwykłą podróż.
Na początku zastanawiałam się, dlaczego na tak niewielkim obszarze znajdują się aż dwa tak duże pałace. Odpowiedź jest związana z ich różnymi funkcjami.

Dwa pałace, jedna historia
Pałac w Valticach był główną rezydencją rodu Liechtensteinów. To tutaj znajdowała się siedziba książąt, tutaj zarządzano ogromnym majątkiem, okolicznymi lasami, stawami, winnicami i innymi posiadłościami. Tutaj także przyjmowano ważnych gości. Valtice były miejscem reprezentacyjnym, związanym z codziennym życiem rodu i sprawami politycznymi. Pierwotna warownia z czasem została przekształcona w reprezentacyjną barokową rezydencję.
Podczas zwiedzania zamku warto wybrać główną trasę reprezentacyjną. Trwa około godziny i prowadzi przez 20 pomieszczeń, które znajdują się w 80-metrowej amfiladzie. Zobaczyć można jadalnię ze ścianami wykonanymi techniką scagliola, salę lustrzaną, sypialnie książęce, gabinety oraz bogato zdobione salony. Na trasie znajduje się również barokowa kaplica projektu Antonia Beduzziego, poświęcona w 1726 roku, uznawana za jeden z najcenniejszych przykładów europejskiego baroku.
Ciekawostką jest również winda, która została zamontowana jeszcze za czasów Liechtensteinów. Warto zajrzeć również na zewnątrz, gdzie znajdują się między innymi amfiteatr oraz ogródek ziołowy.
Valtice to nie tylko pałac
Valtice to jednak nie tylko pałac, ale również historyczne miasto, którego centrum tworzą także rynek, ratusz, kościoły i dawne budynki gospodarcze. Jedną z najważniejszych świątyń jest monumentalny kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, którego budowę rozpoczęto w 1631 roku, a ukończenie zajęło około 40 lat. Warto odwiedzić również Narodowe Muzeum Rolnictwa, gdzie można poznać historię winiarstwa, życie w glebie i przyrodę Lednicko-Valtickiego obszaru.

Okolice Valtic od wieków słyną także z uprawy winorośli. Wino było ważnym źródłem dochodów Liechtensteinów, a dziś tradycje winiarskie są nadal jednym z symboli tego regionu. Po dniu pełnym zwiedzania warto zajrzeć do jednej z lokalnych piwniczek i spróbować regionalnych win.
Pałac Lednice, romantyczna perła kompleksu
Pałac w Lednicach natomiast był przede wszystkim letnią rezydencją wypoczynkową. Liechtensteinowie przyjeżdżali tutaj odpoczywać, organizować przyjęcia, polowania i podziwiać piękno otaczającej przyrody. Obie rezydencje dzieliło zaledwie około 8 kilometrów, dzięki czemu łatwo można było się między nimi przemieszczać.
Kiedy przyjechałam do Lednic, miałam wrażenie, że znalazłam się w romantycznym filmie. Neogotyckie wieże, zdobione fasady, rozległy park z różnymi elementami oraz rzeką Dyją tworzą harmonijną całość. W miejscu obecnego zamku znajdowała się kiedyś średniowieczna twierdza. Z czasem Liechtensteinowie przekształcili ją w okazały pałac, jaki znamy dzisiaj.

Zwiedzanie pałacu pozwala wybrać spośród trzech różnych tras obejmujących jego wnętrza: reprezentacyjne sale, prywatne apartamenty oraz pokoje dziecięce. Szczególne wrażenie robi biblioteka z niezwykłymi drewnianymi schodami oraz eleganckie wnętrza łączące różne style i wpływy.
Pałac otoczony parkiem
Jednym z symboli Lednic jest również palmiarnia wybudowana w latach 1843–1845 według projektu Georga Wingelmüllera. Jej lekka konstrukcja ze szkła, stali i żeliwa była w XIX wieku wyjątkowym osiągnięciem. Wewnątrz znajdują się egzotyczne rośliny sprowadzone z różnych części świata, które miały zachwycać o każdej porze roku.

Nieodłączną częścią zamku jest rozległy park krajobrazowy w stylu angielskim. Znajdują się tutaj stawy, romantyczne zakątki oraz drobne budowle. Ważnym punktem parku jest również minaret, ale do niego jeszcze wrócimy. Po parku można spacerować, wybrać się na przejażdżkę konną lub skorzystać z rejsu statkiem.
Warto wspomnieć również o lednickiej kolonadzie uzdrowiskowej, wybudowanej w 2014 roku. Ta 365-metrowa zadaszona przestrzeń łączy centrum miejscowości z częścią uzdrowiskową i oferuje miejsca do odpoczynku, elementy wodne, wieżę widokową oraz przestrzeń dla wydarzeń kulturalnych.
Kompleks krajobrazowy jako podróż po Europie
Teraz można już zauważyć, że oba pałace różnią się od siebie nie tylko funkcją, ale także swoim otoczeniem. Valtice są ściśle związane z całym miastem, natomiast pałac w Lednicach z przyrodą i ogromnym parkiem, który go otacza. Choć większość turystów przyjeżdża przede wszystkim dla dwóch słynnych pałaców, warto pamiętać, że na terenie kompleksu znajduje się znacznie więcej interesujących obiektów.

Pod koniec XVIII i na początku XIX wieku wśród europejskiej arystokracji bardzo popularne stały się podróże, fascynacja starożytnością oraz romantyczne spojrzenie na historię. Bogaci właściciele majątków chętnie tworzyli ogrody i parki inspirowane miejscami, które poznali podczas swoich podróży po Europie. Liechtensteinowie wykorzystali te idee.
W Lednicko-valtickim obszarze krajobrazowym powstała niezwykła kompozycja, w której podczas spaceru można symbolicznie podróżować przez różne epoki i kultury. Znajdziemy tutaj między innymi budowle inspirowane starożytną Grecją i Rzymem, architekturą orientu, średniowieczem i innymi historycznymi stylami, które miały wzbudzać zachwyt i ciekawość. Są to tak zwane budowle ozdobne (cz. salety). Dlatego w jednym miejscu możemy znaleźć świątynie, minaret czy twierdzę.
Jedyny minaret w Czechach
Jedną z najbardziej niezwykłych budowli jest Minaret w Lednicach, wzniesiony w latach 1797–1802 według projektu Josefa Hardtmutha. Ma prawie 60 metrów wysokości i jest jedynym minaretem w Czechach. Choć nawiązuje do architektury islamskiej, nigdy nie pełnił funkcji religijnej. Służył przede wszystkim jako punkt widokowy i ozdoba krajobrazu.

Warto zobaczyć również Janohrad, sztuczną ruinę w stylu neogotyckim, która w rzeczywistości powstała na początku XIX wieku jako pałacyk myśliwski. Świątynia Trzech Gracji zachwyca klasycystyczną kolumnadą i rzeźbą trzech greckich Charyt.
Świątynia Apollina położona nad Stawem Młyńskim wyróżnia się monumentalnym reliefem Apollina oraz pięknym widokiem na okoliczne stawy. Ciekawą budowlą jest także Świątynia Diany zwana także Rendez-vouz, znajdująca się w lesie Boří, przypominająca rzymski łuk triumfalny.
Ponad piętnaście niezwykłych budowli
Do najbardziej znanych budowli należy również Kolumnada na Reistnie, położona na wzgórzu Homole nad Valticami. Została zbudowana jako pomnik ku pamięci zmarłego ojca i braci księcia Jana Józefa I. Liechtensteina. Z jej tarasu widokowego rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram południowych Moraw.
Oprócz tych najbardziej znanych obiektów na terenie kompleksu znajdują się także Graniczny Zameczek, Obelisk, kaplica św. Huberta czy Nowy Dwór. Łącznie w całym kompleksie można znaleźć ponad piętnaście takich obiektów. Każda z nich ma własną historię i charakter, a razem tworzą niezwykły krajobraz kulturowy.
Dziś najważniejsze obiekty tego obszaru, oba pałace, są własnością Republiki Czeskiej, a opiekę nad nimi sprawuje Narodowy Instytut Dziedzictwa. Po drugiej wojnie światowej majątek rodu Liechtensteinów został przejęty przez państwo czechosłowackie na podstawie powojennych przepisów konfiskacyjnych. Ród Liechtensteinów przez wiele lat kwestionował tę decyzję, jednak dziś pałace są częścią narodowego dziedzictwa Republiki Czeskiej.
Jeden dzień, za mało na odwiedziny
Lednicko-valticki obszar krajobrazowy nie jest miejscem, które można zobaczyć w pośpiechu. Najważniejsze punkty można odwiedzić podczas jednodniowej wycieczki, jednak aby naprawdę poczuć atmosferę tego krajobrazu, warto przeznaczyć na niego więcej czasu. Najlepiej podziwiać go z siodełka roweru, ale jeżeli nie jesteście miłośnikami dwóch kółek, bez problemu można zwiedzać także piechotą. Przy najważniejszych obiektach znajdują się parkingi, na których można zostawić samochód i dalej ruszyć spacerem.
Liczne trasy piesze i rowerowe pozwalają odkrywać zarówno najbardziej znane zabytki, jak i spokojne zakątki z dala od głównych szlaków. Do każdego z obiektów obowiązują osobne bilety wstępu. Sami więc możecie zdecydować, które z nich chcecie zwiedzić od wewnątrz, a które wystarczy podziwiać z zewnątrz.
Zachwyca o każdej porze roku
Kompleks zachwyca o każdej porze roku. Wiosną i latem przyciąga zielenią, kwitnącymi alejami i możliwością aktywnego wypoczynku, jesienią okoliczne winnice mienią się złotem, a region tętni życiem podczas winobrania. Zimą park zyskuje spokojny, baśniowy charakter. Jednak wiele budowli w tym okresie jest zamkniętych.
Wyjeżdżając z Lednic i Valtic, miałam wrażenie, że zobaczyłam zaledwie niewielką część tego, co oferuje ten niezwykły zakątek Moraw. Im więcej dowiadywałam się o historii kompleksu, tym bardziej uświadamiałam sobie, jak przemyślanym dziełem jest cały ten krajobraz. To właśnie dlatego kompleks lednicko-valticki tak bardzo różni się od wielu innych atrakcji turystycznych. Nie zachwyca pojedynczym zabytkiem, lecz całością.





























