E-mail: redaktor@zwrot.cz
WISŁA / Muzeum Mazowieckie w Płocku i Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej przygotowują kolejną odsłonę swojej wystawy – tym razem w formie planszowej. Po Płocku i Bielsku-Białej „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia” zawita 27 lipca do Wisły, gdzie zostanie zaprezentowana w plenerze przy okazji Tygodnia Kultury Beskidzkiej.
Bielskie muzeum poinformowało o tym na swoim profilu na Facebooku, ogłaszając wznowienie współpracy z Muzeum Mazowieckim w Płocku oraz nawiązanie nowej – z Tygodniem Kultury Beskidzkiej i Wiślańskim Centrum Kultury. Efektem tej współpracy jest wystawa plenerowa, powstała na bazie wystawy czasowej, którą do końca 2026 roku wciąż można oglądać w Zamku Książąt Sułkowskich w Bielsku-Białej.
Otwarcie wystawy planszowej zaplanowano na poniedziałek, 27 lipca, o godz. 16.00 w wiślańskim Parku Kopczyńskiego. Wernisaż ma charakter otwarty. Wystawa pozostanie tam do 20 września, a więc przez cały okres wakacyjnego ruchu turystycznego w uzdrowisku.
Zaolzie u korzeni festiwalu
Jak podkreśla muzeum, wybór Wisły i Tygodnia Kultury Beskidzkiej nie jest przypadkowy – związki Zaolzia z tym największym i najstarszym festiwalem folklorystycznym w Polsce sięgają samych jego początków. To właśnie jabłonkowskie Gorolski Święto, do dziś najważniejsze święto Zaolziaków, wieńczy co roku festiwal, a sam „Gorol” był jedną z inspiracji, które doprowadziły do powstania TKB.
Zaolziańskie korzenie ma też hymn festiwalu, „Szumi jawor, szumi” – melodię skomponował pochodzący z Nawsia Adam Niedoba, brat słynnego „Jury spod Grónia”, czyli Władysława Niedoby, a słowa napisał jego syn Andrzej.
Dzięki wystawie opowieść o Zaolziu i pamiątkach rodzinnych zgromadzonych w tutejszych domach dotrze więc do szerokiej publiczności, jaką co roku gromadzi festiwal oraz sama uzdrowiskowa Wisła.
Sześć lat pracy i setki pamiątek
Wersja plenerowa, którą zobaczymy w Wiśle, to pokłosie znacznie większego projektu. Na 50 planszach zaprezentowanych zostanie 21 bohaterów wystawy i około 300 związanych z nimi pamiątek rodzinnych – wybranych spośród ponad setek obiektów opublikowanych wraz ze wspomnieniami ich właścicieli na łamach „Zwrotu” podczas sześciu lat badań, prowadzonych przez Sylwię Grudzień – kustoszkę z Działu Etnografii Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej oraz redaktorkę „Zwrotu”.
Pierwotna, pełna wersja wystawy – „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia” – miała swoją premierę jesienią ubiegłego roku w Muzeum Mazowieckim w Płocku, a od marca br. można ją oglądać w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej, w Zamku Książąt Sułkowskich – i to właśnie tam, do końca 2026 roku, wciąż dostępna jest pełna ekspozycja z autentycznymi zabytkami. Zgromadzono na niej ponad 350 unikalnych obiektów należących do 23 osób z Cieszyna, Czeskiego Cieszyna, Cierlicka, Hawierzowa, Żywocic, Lutyni, Karwiny, Ropicy, Trzyńca, Oldrzychowic, Nawsia i Mostów koło Jabłonkowa.
Wśród eksponatów znajdują się między innymi pamiątki po Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i kampanii włoskiej, przedmioty z czasów monarchii austro-węgierskiej i I wojny światowej, a także rzeczy związane z konkretnymi postaciami – działaczką i uczestniczką ruchu oporu Anną Rucką, pilotem Dywizjonu 303 Tadeuszem Szymkowiakiem, lekarzem i regionalistą Józefem Mazurkiem czy Karolem Pawlicą, zaangażowanym w pomoc dzieciom z Dalekiego Wschodu. Osobne miejsce zajmują szczątki samolotu RWD-6, przywołujące pamięć o Franciszku Żwirce i Stanisławie Wigurze, a także przedmioty związane z górnictwem, życiem górali beskidzkich, stroje ludowe, biżuteria i pamiątki z podróży do Azji.
Materiał do wystawy zbierano przez lata w ramach rubryki „Pamiątka Rodzinna”, publikowanej na łamach miesięcznika „Zwrot” w latach 2019–2025 – stąd też jej reporterski, oparty na osobistych historiach charakter. Towarzyszy jej bogato ilustrowany katalog pod tym samym tytułem.
Jak podkreślają organizatorzy, każdy z prezentowanych przedmiotów kryje osobną, poruszającą historię – a razem składają się na opowieść o Zaolziu jako miejscu, gdzie różnorodność doświadczeń stała się siłą kolejnych pokoleń.
