ŚMIŁOWICE / Zainteresowanie historią Śmiłowic przeszło najśmielsze oczekiwania organizatorów spotkania pod hasłem: „Odkrywanie korzeni gminy Śmiłowice. Historia gminy Śmiłowice – lokalne nazwy”.

Duża sala Centrum Sportowego, gdzie w piątkowe popołudnie 6 lutego zorganizowano spotkanie Klubu Historyków Gminy Śmiłowice („Klub historiků v obci Smilovice“, KHOS) wypełniona była po brzegi. — Wspaniale było zobaczyć pełną salę ludzi, których łączy zainteresowanie historią naszej miejscowości — cieszył się wójt Śmiłowic  Martin Eschner.

Klub Historyków Gminy Śmiłowice

Spotkanie podzielone było na kilka części. Na początku Gustav Chwistek wprowadził w tematykę i ideę zorganizowania samego spotkania. Przybliżył również zebranym historię powstania Klubu Historyków Gminy Śmiłowice.

— Historia nie powinna być martwa. Historia powinna żyć. A to, czy będzie żyć, zależy też między innymi od nas. Chcemy, żeby ta historia była żywa, aktualna, żeby mogli się z nią zaznajomić także ludzie, którzy do Śmiłowic się wprowadzili, którzy tutaj nie mają korzeni, ale z tą naszą wsią są dzisiaj związani — podsumowuje Piotr Šárec.

Śmiłowice z lotu ptaka i dawne nazwy utrwalone na obrazie

Niezwykle interesujący był zaprezentowany podczas spotkania film. Luboš Zabystrzan, jeden z członków Klubu Historyków Gminy Śmiłowice, przy pomocy drona sfilmował Śmiłowice. Na półgodzinnym dokumencie widzowie mogli więc obejrzeć gminę z lotu ptaka, a także zaznajomić się z tym, jak zwyczajowo nazywane były poszczególne jej części.

Była to premiera tego filmu. Wiele osób pytało o to, czy film będzie dostępny w sieci. Na razie nie jest, ale jego twórcy rozważają taką możliwość.

Ocalić lokalne nazwy przed zapomnieniem

Głównym tematem spotkania Klubu Historyków Gminy Śmiłowice były lokalne nazwy – i ich zachowanie dla przyszłych pokoleń. To właśnie wokół tej idei zorganizowano spotkanie. Skupieni w Klubie miłośnicy lokalnej historii wykonali już znaczną pracę, przywołując pamięć dawnych, dziś często zapomnianych lub nieużywanych nazw miejscowych na terenie gminy i nanosząc je na mapę.

— Lokalna nazwa jest historią. Niestety, te nazwy zanikają – tak jak zanika pamięć ludzka. Dlatego mamy nadzieję, że nasza praca nad ich odkrywaniem i utrwalaniem okaże się ważna także dla nowego pokolenia — podkreśla Piotr Šárec.

Jak zwracają uwagę członkowie Klubu, w spotkaniu wzięły udział osoby w bardzo różnym wieku – od trzydziestolatków po osiemdziesięciolatków. Młodsi uczestnicy często nie znają już dawnych nazw poszczególnych miejsc w gminie. — A z tymi nazwami wiąże się cała historia miejscowości: kto tu mieszkał i czym się zajmował. To właśnie z nich dowiadujemy się, że najpierw byli tu sałasznicy, później działały kamieniołomy Eugeniusza Fuldy, funkcjonowały cegielnie i tartaki. Warto, by młode pokolenie miało tego świadomość — podkreślają.

Odkrywanie historii

— Szczególnie poruszające było obserwowanie reakcji uczestników, którym rozjaśniały się twarze, gdy na mapie odnajdywali nazwy i miejsca kojarzące się z dzieciństwem. Wielu z nich przyznawało, że pamiętało te nazwy z opowieści babć czy dziadków, ale nigdy nie wiedziało, gdzie dokładnie się znajdują. Podczas spotkania mogli je na nowo odkryć — mówi Piotr Šárec, podkreślając sens organizowania tego typu inicjatyw. — Chcemy, by wieś była młoda, ale to nie oznacza, że jej nazwy nie mogą być historyczne — dodaje.

Jak wyjaśniają członkowie Klubu Historyków Gminy Śmiłowice, pomysł stworzenia mapy dawnych nazw miejscowych zaczerpnęli z innych gmin, które podobne projekty mają już za sobą. Inspiracją była sama idea, natomiast sposób realizacji postanowiono zaplanować inaczej — w formule bezkosztowej.

— W Mostach koło Jabłonkowa czy w Wędryni powstały papierowe mapy, ale to wiąże się z dużymi wydatkami. Wymaga także pozyskania dotacji oraz zaplecza administracyjnego do ich rozliczenia. My chcemy tego uniknąć, dlatego stawiamy na formę cyfrową — wyjaśnia Chwistek.

Mapa prezentowana podczas piątkowego spotkania opiera się na nanoszeniu zwyczajowych nazw miejscowych na ogólnodostępną, aktywną mapę internetową mapy.cz. Uczestnikom zaprezentowano dotychczasowe efekty pracy — obecnie oznaczonych jest już około 90 lokalnych nazw.

Leoš Janáček i Jerzy Trzanowski

Bogusław Kisza przedstawił również krótki referat genealogiczny, poświęcony związkom rodzinnym Leoša Janáčka ze Śmiłowicami. Jak wynika z zaprezentowanej analizy, światowej sławy czeski kompozytor, urodzony w Hukwaldach, miał swoje rodzinne korzenie także na terenie tej miejscowości. Jego pradziadek, Kacper Janáček, mieszkał w Śmiłowicach, skąd ożenił się do Frydku. Kolejne pokolenia rodziny osiedlały się już w innych miejscowościach.

Organizatorzy spotkania zwracali również uwagę na to, jak silnie powiązane potrafią być ze sobą różne wątki historyczne oraz jak analiza jednego zagadnienia może prowadzić do nieoczekiwanych ustaleń w zupełnie innych obszarach. Jak przyznali, podczas badań nad genealogią rodziny Leoša Janáčka natrafili na zaskakującą informację, że w XVIII wieku w Śmiłowicach działali sukiennicy.

W kontekście badań genealogicznych przywołano także postać Jerzego Trzanowskiego. Jak zwrócono uwagę, jego matka mieszkała w Śmiłowicach, a wydarzenia te sięgają XVI wieku.

— Badania nad genealogią Jerzego Trzanowskiego są niezwykle interesujące. Jego matką była Hedwiga Ziętek, która żyła w Śmiłowicach. Warto też wspomnieć o ciekawej obserwacji jednego z uczestników spotkania: pojawiające się w przekazach nazwisko „Cinteg” najprawdopodobniej odnosi się właśnie do Ziętka, zapisywanego i odczytywanego w sposób zniemczony — wyjaśniali uczestnicy dyskusji.

Chcąc zapoznać się szczegółowo z biografią Jerzego Trzanowskiego sięgnąć można na przykład do dostępnej w internecie książki „Ks. Jerzy Trzanowski. Życie i twórczość” dr Andrzeja Wantuły wydanej w Cieszynie w 1938 roku nakładem Towarzystwa Ewangelickiego. Jerzemu Trzanowskiemu poświęcone było także jedno spośród organizowanych przez Muzeum Śląska Cieszyńskiego Spotkań Szersznikowskich.

(indi)