LEKTURA NA JESIEŃ. Roma Ligocka jako dziewczynka w czerwonym płaszczyku

Powstało wiele książek o Holocauście. Książka Romy Ligockiej (właśc. Liebling), polskiej malarki i pisarki, jest biografią i odnosi się nie tylko do jej życia podczas II wojny światowej. Dotyczy wszystkich, którzy przeżyli owe okropne czasy i tych, którzy chcą poznać historię ludzi z tamtego okresu. Autorka opowiada o dziewczynce, „która w głębi duszy płacze i nadal się boi”.

Autorka dostała zaproszenie na film Spielberga „Lista Schindlera” jako ta, która przeżyła. Nie chciała iść na premierę, ale w końcu się zgodziła. W filmie zobaczyła dziewczynkę w czerwonym płaszczyku. I dostrzegła w niej samą siebie. Zrozumiała, że nie może dłużej się oszukiwać, chować, musi stanąć twarzą w twarz z własną przeszłością, aby móc żyć dalej. Siedem lat później Wydawnictwo Literackie opublikowało jej pierwszą powieść – „Dziewczynkę w czerwonym płaszczyku”.

„Mała dziewczynka w czerwonym płaszczyku. Widzę ją bardzo wyraźnie. Jej ciemne oczy patrzą mi prosto w twarz. Ukrywa się pod łóżkiem. Tak jak ja wtedy w szufladzie. Tego drugiego marca 1994 roku odnajduję wreszcie tę małą dziewczynkę w czerwonym płaszczyku. I nagle wiem, kogo szukałam i przed kim tak rozpaczliwie próbowałam uciec przez te wszystkie lata . Wiem, kim w rzeczywistości jestem! Ja jestem małą zastraszoną dziewczynką w czerwonym płaszczyku”.

Dzieciństwo autorki to nieustająca walka o życie

Ligocka pisze o swoim dzieciństwie z punktu widzenia kilkulatki. Obserwuje chodniki w krakowskim getcie zabarwiające się na czerwono po tym jak mordowani są kolejni ludzie. Widzi śmierć dziecka, z którym się przed chwilą bawiła. Wydaje nam się, że przenosimy się w tamte realia, w zamknięte, pełne lęku życie Romy, w którym nic nie jest pewne i bezpieczne. Wtedy tak wyglądało życie wszystkich dzieci, które nie znały zwykłych zabaw i radości, bo musiały szybko dojrzeć.

Jak przetrwać w świecie, który sugeruje, że należy zgładzić wszystkich Żydów? Rodzice Romy stwierdzili, że należy nadać ich córce aryjski wygląd. Dziewczynce w getcie na siłę farbują włosy na blond. Jednak nie da się zmienić czarnych oczu na niebieskie. Dlatego boi się spojrzeć innym ludziom w oczy. Roma żyje w nieustannym lęku. Ciemne, ciasne mieszkania, brud, głód, choroby, śmierć. Nieustający lament, żal, smutek, cierpienie. Bez szans na lepszą przyszłość.

Dla Romy to wszystko jest codziennością, w takim świecie się urodziła i nie zna innego. To, że ktoś został zabity przez Niemców, jest czymś normalnym. Ona doskonale wie, za co grozi śmierć. Powodów jest bardzo dużo. Można zginąć nawet za nic. I nie ma w tym nic dziwnego. Żydzi są winni. Rządzą panowie w wysokich czarnych butach. Tak po prostu jest.

Ligocka opisuje świat powojenny

Opowieść nie skupia się jednak tylko na wojennych losach autorki. Opowiada też ona o życiu w powojennym Krakowie, wspólnym czasie spędzonym z kuzynem Romanem Polańskim i przyjacielem Ryszardem Horowitzem, a następnie o wchodzeniu w dorosłe życie: pierwsze miłości, niepowodzenia, pierwsze złe decyzje. Po wojnie dziewczyna nadal była wyobcowana, poważna, odpowiedzialna, nie płakała i nie umiała rozmawiać o swoim bólu. Wszystkie uczucia zamykała w sobie. Dlatego książka jest też dla niej pewnego rodzaju terapią.

Porusza ona wiele tematów, których unikają inne pozycje o holokauście – mówi o traumie i o życiu „po”. O tym, jak trudno jest ludziom, którzy przeżyli koszmar wojny, przeszli przez getto czy obóz koncentracyjny, wieść później normalne życie.

Biografię czyta się jednym tchem, choć nie zawiera miłych i wygodnych faktów. Pewne opisy wydają się być nie do wytrzymania, a na dodatek historia pokazana została z perspektywy trzyletniego dziecka. Nie można przejść obojętnie obok tej książki, bo jest ona napisana w bardzo realistyczny i drastyczny sposób.

Książka ta wiele mnie nauczyła. Jestem wdzięczna, że mogę żyć w dwudziestym pierwszym wieku i nie muszę się obawiać o własne życie lub życie moich bliskich. Podziwiam wszystkich, którzy przeżyli te okropieństwa. Myślę, że każdy powinien dowiedzieć i zainteresować się historią naszych przodków, która nas w pewnym sensie ukształtowała. Dlatego polecam przeczytanie tej książki.

Jest to niecodzienna biografia i przy okazji wiele się można dowiedzieć.

Julia Kawulok