E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz

Tak nazywamy okres pod koniec września, czasem też jeszcze w październiku, kiedy dni są słoneczne i ciepłe, nocą jednak temperatura spada nisko. Może też pojawić się poranna mgła.

Tak samo nazywamy też nitki pajęczyny, unoszone przez wiatr w te pogodne dni wczesnej jesieni. W czasie spaceru po łące lub lesie z pewnością każdemu się zdarzyło zahaczyć taką nitkę. Nie każdy jednak zauważył, że na tej nici przycupnął malutki pajączek. Podróżuje on w ten sposób tam, gdzie będzie mógł spędzić resztę życia i wydać na świat kolejną generację małych lotników.

Z badań amerykańskich i australijskich biologów (bo pajączki w ten sposób podróżują na całym świecie) wynika, że są to różne gatunki naprawdę małych pajączków, masa ich ciała porusza się w granicach 0,1 do 0,2 mg, poruszać się w ten sposób mogą na odległości sięgające setek kilometrów a osiągają wysokość nawet 1500 m.

Skąd jednak wzięła się nazwa babie lato? Zygmunt Gloger w Encyklopedii staropolskiej ilustrowanej (Warszawa 1900) pod hasłem Babie lato pisze: czas ciepły i pogodny w połowie jesieni, tak nazwany od pajęczyny, unoszącej się w powietrzu i osnuwającej drzewa, ścierniska, płoty, a nawet zwierzęta i ludzi, wytwarzanej przez mnóstwo pajączków, pod jesień wylęgłych, z rodzajów, noszących w polskiej entomologii nazwy: Boczeń, Czelustek, Krzeczek, Namiastek. Pajączki te wydzielają mnóstwo pajęczyny, nie splatając jej w siatkę i nie przyczepiając nigdzie. Pajęczyna ta, w podaniach ludu polskiego, jest przędzą z wrzeciona Matki Boskiej, rzuconą na ziemię, aby przypomnieć gospodyniom czas roboty koło przędziwa i potrzebę okrycia biednych sierot na zimę.

Antoni Krasnowolski w Przenośniach mowy potocznej t. II Życie praktyczne i duchowe (Warszawa 1906 r.) stwierdza na stronie 83: że w nazwie „babiego lata” tkwi wspomnienie duchów albo bogiń pogańskich w rodzaju greckich Park i germańskich Norn, trzech sióstr staruszek, które przędły dla każdego człowieka „nić żywota” i w godzinie śmierci ją przecinały. Odgłosem tej wiary pogańskiej są stare baby, prządki, napotykane niekiedy w baśniach ludowych. „Babie lato”, t.j. pajęczynę ukazującą się w powietrzu na początku jesieni, uważano więc za przędzę tych bab przędących. Podania ludowe o „przędzy Matki Boskiej” powstały później i nie zgadzają się z nazwą „babiego lata”. Zresztą być może, iż ta nazwa jest po prostu tłumaczeniem z niemieckiego „Alterweibersommer”.

Zanim „baby-prządki” zaczęły prząść, musiały przygotować len. Nazywa się to międleniem lnu a było to czynnością dość mozolną. Ponieważ międlenie odbywało się pod koniec września i w październiku, w czasie, kiedy atmosfera półkuli północnej względnie się uspokaja i utrzymuje się długookresowy wyż nad południowo-wschodnią Europą, przynosząc do Europy Środkowej ciepłe powietrze śródziemnomorskie, rozgrzane międleniem „baby-prządki” narzekały na upały jak latem. Nic dziwnego, że w języku potocznym utrwaliło się wyrażenie babie lato na okres ciepłych dni na przełomie września i października.

Piękna jesień ma swoje odpowiedniki w wielu językach. Po niemiecku to już wspomniane Altweibersommer, po angielsku Indian Summer (dosł. ‘indiańskie lato’ – w listopadzie), po hiszpańsku el veranillo de San Martin (w listopadzie), w Szwecji Brittsommar (w październiku), Francuzi z kolei używają trzech określeń: l’été de la Saint-Michel (okres końca września), l’été de la Saint-Luc (połowa października) i l’été de la Saint-Martin (w listopadzie).

W języku polskim też występują jeszcze inne określenia pięknej jesiennej pogody, oprócz babiego lata mamy jeszcze złotą polską jesień oraz – niezależnie od pogody – 24. Babie Lato Filmowe.

Tagi: ,

Komentarze


Czytaj również


Świąteczne widowisko dzieci z przedszkola przy ul. SNP w Trzyńcu zachwyciło publiczność. Dzieci wystawiły bajkę „Królowa Śniegu”
grudzień032022

Świąteczne widowisko dzieci z przedszkola przy ul. SNP w Trzyńcu zachwyciło publiczność. Dzieci wystawiły bajkę „Królowa Śniegu”

Sztuczna czy prawdziwa? Zapytaliśmy leśnika, jaką choinkę wybrać [WYWIAD]
grudzień032022

Sztuczna czy prawdziwa? Zapytaliśmy leśnika, jaką choinkę wybrać [WYWIAD]

Retransmisja Koncertu Niepodległości „Silesia“ w Katowicach. Koncert można obejrzeć on-line już jutro
grudzień032022

Retransmisja Koncertu Niepodległości „Silesia“ w Katowicach. Koncert można obejrzeć on-line już jutro

Koncert pod gwiazdami. Planetarium Centrum Nauki Kopernik zaprasza na koncert na żywo Janka Traczyka
grudzień022022

Koncert pod gwiazdami. Planetarium Centrum Nauki Kopernik zaprasza na koncert na żywo Janka Traczyka

Macierz Szkolna gościła w konsulacie w Ostrawie. Podsumowano działalność i zarysowano plan na przyszłość
grudzień022022

Macierz Szkolna gościła w konsulacie w Ostrawie. Podsumowano działalność i zarysowano plan na przyszłość

Pozycja do kreatywnego pisania. Start! Młodzież „Gimpla” i Akademii Handlowej wzięła udział w ciekawych warsztatach
grudzień022022

Pozycja do kreatywnego pisania. Start! Młodzież „Gimpla” i Akademii Handlowej wzięła udział w ciekawych warsztatach

Święta pachną pomarańczą. Zobacz, jak owocują drzewa egzotyczne w ostrawskim zoo
grudzień022022

Święta pachną pomarańczą. Zobacz, jak owocują drzewa egzotyczne w ostrawskim zoo

Miejscowe Koło PZKO w Gródku zaprasza wszystkich do sprzedaży oraz zakupu książek
grudzień022022

Miejscowe Koło PZKO w Gródku zaprasza wszystkich do sprzedaży oraz zakupu książek

Ministerstvo Kultury Fundacja Fortissimo

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl

Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.
Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2021.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie.