Halina Szczotka
E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz
Udostępnić fałszywy post z ostrzeżeniem? Skomentować? Zgłosić i zostawić sprawę profesjonalistom? Kampania dezinformacyjna dotycząca rzekomych polskich roszczeń wobec Czech pokazała, jak łatwo – nawet w dobrej wierze – pomóc autorom manipulacji.
W najnowszym „Zwrotowisku” Eva Klusová z Czeskiej Akademii Nauk wyjaśnia, jak rozpoznać, że ktoś próbuje grać na naszych emocjach, jak reagować na podejrzane treści i czego organizatorzy takich operacji mogą nauczyć się z naszych zachowań.
Od fałszywych informacji do rzekomej demonstracji w Trzyńcu
W połowie sierpnia w polskiej i czeskiej przestrzeni informacyjnej pojawiła się kampania dezinformacyjna dotycząca rzekomych polskich roszczeń terytorialnych wobec Czech. Wykorzystano w niej m.in. spreparowane materiały, fałszywe profile oraz treści podszywające się pod wiarygodne źródła.
Kolejnym etapem była zapowiedź rzekomej demonstracji „Těšínsko je české” w Trzyńcu. Informacja o niej była promowana na Facebooku, anonimowa wiadomość trafiła również do ponad 20 redakcji, w tym do „Zwrotu”.
O przebiegu całej kampanii i jej kolejnych etapach pisaliśmy już szerzej na portalu „Zwrotu”. W podcaście skupiamy się więc przede wszystkim na tym, jak taka operacja działa na odbiorców i czego można się z niej nauczyć.
Najpierw pojawiają się emocje
Jednym z mechanizmów wykorzystywanych w takich działaniach są emocje. Gniew, strach, poczucie zagrożenia czy oburzenie pojawiają się szybciej niż chłodna analiza informacji.
– Nie każdy w nas jeszcze ma takiego policjanta, który mówi: „Słuchaj, to jest manipulacja” – mówi Eva Klusová.
Jak podkreśla, sama emocjonalna reakcja odbiorcy nie świadczy o jego naiwności. Jeżeli treść została dobrze przygotowana i uderza w kwestie ważne dla konkretnej społeczności, ma właśnie wywołać dyskomfort i sprowokować reakcję.
Problem pojawia się wtedy, gdy pod wpływem tej pierwszej reakcji zaczynamy działać: komentować, udostępniać albo przesyłać treść znajomym.
Chcesz ostrzec innych? Możesz pomóc dezinformatorom
W czasie kampanii pojawiały się również wpisy osób, które chciały przeciwstawić się manipulacji, ale jednocześnie ponownie publikowały fałszywe grafiki czy przekazywały je dalej z krytycznym komentarzem.
Intencja była dobra, efekt niekoniecznie.
– Przede wszystkim nie szerzyć – podkreśla Klusová.
Każde kolejne udostępnienie zwiększa bowiem zasięg treści przygotowanej przez autorów kampanii. Dlatego ekspertka radzi, by w przypadku podejrzanych materiałów nie próbować prowadzić własnej wojny informacyjnej, lecz korzystać z narzędzi dostępnych na platformach, zgłaszać treści odpowiednim instytucjom albo przekazywać je profesjonalistom.
W rozmowie zastanawiamy się również nad tym, gdzie przebiega granica pomiędzy potrzebą szybkiego informowania o dezinformacji a sytuacją, w której nagłaśnianie jej może jedynie zwiększyć jej zasięg.
Czego nauczyliśmy się z tej kampanii?
W podcaście pytamy także o to, czy po całej operacji wnioski wyciągnęli nie tylko jej autorzy, ale również Czechy, Polska, media oraz mieszkańcy regionu.
Zdaniem rozmówczyni jednym z ważnych zadań jest teraz dokładne opisanie przebiegu wydarzeń: kolejności poszczególnych elementów kampanii, czasu reakcji mediów i instytucji oraz tego, które mechanizmy okazały się skuteczne. Taka analiza może pomóc przy kolejnej próbie podobnej manipulacji.
Rozmawiamy również o reakcji czeskich i polskich władz, znaczeniu służb i mediów ogólnokrajowych, a także o tym, dlaczego kampania skierowana jednocześnie do odbiorców w dwóch państwach stawia przed instytucjami dodatkowe wyzwania.
Krecik, Reksio i czeski humor
Rozmawiamy o różnicach w polskim i czeskim sposobie reagowania na zagrożenie, o znaczeniu humoru w czeskiej kulturze oraz o tym, czy lokalna tożsamość Śląska Cieszyńskiego może być nie tylko narzędziem wykorzystywanym przez dezinformatorów, ale również formą obrony przed manipulacją.
Całej rozmowy z Evą Klusovą można posłuchać w najnowszym odcinku podcastu „Zwrotowisko”.



