Polscy badacze przeanalizowali sto lat dziejów Zaolzia. Nową publikację naukową omawiano w Książnicy Cieszyńskiej

CIESZYN / Równo cztery lata temu warszawska Akademia Sztuki Wojennej zorganizowała konferencję dotyczącą dziejów Zaolzia z lat 1920-2020. Efektem tamtych dyskusji jest publikacja „Ewolucja problemu Śląska Zaolziańskiego w stosunkach polsko-czechosłowackich/czeskich na przestrzeni stulecia (1920–2020)”, o której w poniedziałek (1 czerwca) w Książnicy Cieszyńskiej opowiadali jej redaktorzy naukowi. Warto też dodać, że kilka artykułów znajdujących się w publikacji tworzyli zaolziańscy badacze.

11 autorów o dziejach polsko-czeskiego pogranicza

Spotkanie w Książnicy Cieszyńskiej trwało niecałe trzy godziny i cieszyło się sporym zainteresowaniem. Zdecydowaną większość czasu zdominowała dyskusja o różnych momentach historii Śląska Cieszyńskiego i Zaolzia.

Do Cieszyna przyjechali:

• dr hab. Dariusz Miszewski, profesor Akademii Sztuki Wojennej w Warszawie specjalizujący się w historii stosunków polsko-czesko-słowackich i problematyce mniejszości narodowych;
• dr Grzegorz Wnętrzak – historyk Akademii Sztuki Wojennej, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, zajmujący się konfliktami narodowościowymi i religijnymi na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji;
• dr hab. Marek Piotr Deszczyński – autor przedmowy do publikacji, badacz historii politycznej i wojskowej XX wieku. Przedstawił krótką prelekcję o aneksji Zaolzia przez Polskę w 1938 roku w kontekście ówczesnej polityki państw europejskich.

Powyższa trójka badaczy zajęła się redakcją naukową „Ewolucji problemu Śląska Zaolziańskiego…”.

– Celem publikacji było pokazanie zmienności losów i dziejów Śląska Cieszyńskiego na przestrzeni tych stu lat. Gdy dochodziło do pewnych prób porozumienia między Polską a Czechosłowacją, czasem mówiono, że ten region to tylko dwa powiaty. Że to niewielki problem. Tylko zawsze, gdy dochodziło do sporów, to urastał do rangi osi sporu. Kwestia Śląska Cieszyńskiego była kluczowa w każdym sporze polsko-czechosłowackim – mówił na początku spotkania prof. Miszewski.

Tom składa się z przedmowy oraz 11 artykułów naukowych dziesiątki różnych autorów. Jak wyjaśniano na spotkaniu, jednym z pierwotnych założeń był mniej więcej równy udział badaczy czeskich i polskich, ale nie udało się go dotrzymać – tylko jeden artykuł napisał naukowiec czeski. – Dobór autorów jest zawsze efektem pewnej preselekcji specjalistów, którzy mają odpowiednie zaplecze merytoryczne i metodyczne. To absolutna podstawa, natomiast może się też zdarzyć, że w oknie czasowym przygotowania publikacji niektórzy z nich nie mogą z różnych względów uczestniczyć w pracach – mówi „Zwrotowi” Marek Deszczyński.

– Oczywiście każdy historyk docieka prawdy historycznej. Cała konferencja, jak i publikacja miała być spotkaniem zarówno strony polskiej, jak i czeskiej. Jak jednak widać po książce, nie do końca się nam to udało – mamy tylko jednego badacza czeskiego. Są jednak artykuły Polaków mieszkających na Zaolziu, związanych z Uniwersytetem Ostrawskim. To zbiór dostępnej obecnie wiedzy, dotychczas zgromadzonej o historii Śląska Cieszyńskiego, w tym Zaolzia – dodaje naszej redakcji Miszewski.

Zaolziacy mieli swój wkład

„Ewolucję problemu Śląska Zaolziańskiego…” można zakupić w księgarni internetowej Akademii Sztuki Wojennej, a dwa egzemplarze będą wkrótce dostępne do czytania w bibliotece Książnicy Cieszyńskiej. Książka składa się ze wspomnianej przedmowy dr hab. Marka Deszczyńskiego oraz jedenastu artykułów naukowych poświęconych różnym zagadnieniom stulecia 1920-2020 (wytłuszczoną czcionką oznaczyliśmy te, których autorzy związani są ze Śląskiem Cieszyńskim i Zaolziem):

1. Zaolziu w dziejach polsko-czechosłowackich w XX wieku – autorstwa Dariusza Miszewskiego
2. Wizji Śląska w relacjach Archibalda Cary’ego Coolidge’a i Roberta Howarda Lorda – autorstwa Katarzyny Stelmasiak
3. Proczechosłowackim postawom ludności polskojęzycznej w powiecie bielskim w obliczu plebiscytu (1919-1920) – autorstwa Grzegorza Wnętrzaka
4. Obrony cywilnej na Ziemi Cieszyńskiej w 1920 roku – autorstwa Tomaša Ruska, jedynego czeskiego autora w tomie, naukowca Uniwersytetu Śląskiego w Opawie
5. Przygotowaniom do działań powstańczych w 1938 roku z perspektywy województwa śląskiego – autorstwa Ryszarda Kaczmarka
6. Polskiej antysanacyjnej opozycji wobec zajęcia Zaolzia przez sanacyjne władze II Rzeczpospolitej w 1938 roku – autorstwa Dariusza Miszewskiego
7. Rumunii wobec polsko-czechosłowackiego sporu o Zaolzie w 1938 roku – autorstwa Mariusa Tarity
8. Ważnym wydarzeniom w Polsce i Czechosłowacji w optyce gazety „Głos Ludu” w latach 1945-1989 – autorstwa Urszuli Kawały-Korbelovej, polskiej badaczki Uniwersytetu w Ostrawie
9. Kontekstom narodowościowym w działalności Solidarności Polsko-Czechosłowackiej na Śląsku Cieszyńskim w latach 1989-1992 – autorstwa Janusza Okrzesika, byłego posła z Bielska-Białej, nauczyciela akademickiego i byłego działacza Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej
10. Problemie narodowości śląskiej na Śląsku Cieszyńskim, z uwzględnieniem wyników spisu powszechnego w Republice Czeskiej z 2021 roku – autorstwa Radosława Zenderowskiego, pochodzącego z Cieszyna socjologa, kierownika Katedry Stosunków Międzynarodowych i Studiów Europejskich na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
11. Polskiej i czeskiej społeczności na Śląsku Zaolziańskim w latach 1918-2023 – autorstwa prof. Tadeusza Siwka, byłego prorektora Uniwersytetu Ostrawskiego