Jubileusz 20-lecia Studenckiego Koła Artystyczno-Naukowego Litografów „Kurant”

CIESZYN / W czwartkowe popołudnie 23 października w Muzeum Drukarstwa w Cieszynie odbył się wernisaż wystawy przygotowanej z okazji 20-lecia Studenckiego Koła Artystyczno-Naukowego Litografów „Kurant” działającego przy Uniwersytecie Śląskim. Na ścianach muzeum zawisły litografie.

Uroczystość otworzyli Leszek Samiński ze Stowarzyszenia Muzeum Drukarstwa oraz Magdalena Chorąży-Suchy, dyrektor Zamku Cieszyn, pod który podlega Muzeum Drukarstwa.

— Na prezentowanych do tej pory wystawach stosunkowo mało było litografii, chociaż jest to technika dość kreatywna i dająca duże możliwości — zauważył Leszek Samiński.

Historia i istota litografii

Przybliżając zebranym historię litografii, wspomniano, że wynalazcą litografii nie był drukarz chcący udoskonalić i przyspieszyć druk, lecz aktor i dramaturg, który pragnął tanio wydać swoje utwory. Próbując drukować samodzielnie, przypadkowo wynalazł litografię. To technika druku płaskiego, w której element drukujący i niedrukujący leżą w jednej płaszczyźnie. Klasycznie matrycą był kamień wapienny. Wapień przyjmuje wodę. Partie narysowane tłustą kredką lub tuszem przyjmują farbę, a partie zwilżone wodą farbę odpychają.

W 1830 roku pojawiła się litografia kolorowa i praktycznie wszystkie potrzeby drukarskie społeczeństwa zaczęto zaspokajać tą metodą.

Zastosowania przemysłowe wygasały w XX wieku. Pracownie litograficzne działały jeszcze po wojnie, gdy wciąż drukowano w ten sposób etykiety przemysłowe. Wspomniano, że w Częstochowie funkcjonowała taka pracownia litograficzna, w której drukowano właśnie etykiety, a więc przykłady zastosowania litografii w powojennej produkcji przemysłowej.

Wyjaśniono też etymologię nazwy techniki: „litos” to kamień a „grafik” rysowanie.

Wcześniejsze prezentacje litografii w Cieszynie

Litografia była dotąd prezentowana w muzeum rzadko. Wspomniano wystawę „Litografia z emocjami” (2018) oraz „Nasza pasja: litografia”, na której pokazano prace związane z przemysłowym drukiem etykiet (Franciszek Kubeczka i Gustaw Porębski). Litografia pojawiała się też okazjonalnie przy ekspozycjach tematycznych, np. przy pocztówkach z przełomu wieku.

Jubilat „Kurant”

Opiekun koła przypomniał, że „Kurant” powstał w 2005 roku, rok po uruchomieniu w Cieszynie pracowni litografii. Początkowo skupiano się na klasycznej litografii na kamieniu. Z czasem wprowadzono eksperymenty: łączenie z drukiem wypukłym i wklęsłym oraz algrafię (na blachach offsetowych cynkowych i aluminiowych). Część prac na wystawie wykonano właśnie w tych technikach.

— Dominuje litografia, ale litografię z blach również można tutaj znaleźć… Studenci chcieli poeksperymentować na jednej odbitce i z litografią i z algrafią i też takie grafiki tutaj się znajdują — zapowiedział.

Koło w ciągu dwudziestu lat swego istnienia organizowało liczne wystawy w Polsce, a także warsztaty (w Cieszynie, Katowicach czy wyjazdowe m.in. w Karpaczu) oraz plenery. Członkowie biorą udział w konkursach krajowych i międzynarodowych.

Pracownia jak „mała siłownia”

— To nie jest robota prosta, łatwa. Trzeba się naprawdę namęczyć, fizycznie również. Studenci mówią, że to jest taka mała siłownia u nas na warsztacie — podkreślono podczas wprowadzenia.

Zwrócono uwagę, że litografia pozwala uzyskać szeroki wachlarz efektów — rysunkowych i malarskich, a niekiedy zbliżonych do innych technik.

Jubileuszowa selekcja

— Prezentujemy tutaj kilkadziesiąt litografii, które powstały na przełomie 20 lat… To tylko wycinek tego, co udało nam się zrobić. To nasze archiwum jest naprawdę bardzo bogate — zaznaczył opiekun, dziękując muzeum za współpracę.

Na koniec Sadowska, przewodnicząca koła podziękowała studentom za zaangażowanie i atmosferę w pracowni oraz zaprosiła szczególnie studentów pierwszego roku grafiki do odwiedzenia warsztatu i poznania litografii z bliska.

Wystawa w Muzeum Drukarstwa

Wystawa „Kurant – 20 lat” prezentowana jest w Muzeum Drukarstwa w Cieszynie przy ul. Głębokiej 50 do 23 listopada 2025 roku w godzinach otwarcia Muzeum Drukarstwa, czyli piątek 14:00–20:00, sobota 12:00–18:00, niedziela 12:00–18:00, poniedziałek 09:00–15:00, wtorek 09:00–15:00, środa 09:00–15:00, czwartek 09:00–15:00.