Pamiątki rodzinne z Zaolzia w Płocku. Wernisaż wystawy „Z Archiwum Z” już w piątek

W piątek, 12 września, o godz. 16.00 w Spichlerzu – siedzibie Działu Etnografii Muzeum Mazowieckiego w Płocku – odbędzie się wernisaż wystawy „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia”. Ekspozycja powstała dzięki współpracy Muzeum Mazowieckiego w Płocku, Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej oraz miesięcznika „Zwrot”, wydawanego przez Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej. Najważniejszą rolę odegrali jednak sami czytelnicy „Zwrotu”, którzy zaufali organizatorom i udostępnili swoje rodzinne skarby.

Podstawę wystawy stanowią reportaże historyczne i rozmowy publikowane w latach 2019–2025 na łamach „Zwrotu”. Na tej bazie wybrano ponad 350 pamiątek należących do 23 czytelników – domowych archiwistów.

Pamiątki rodzinne, opowieści i portrety

Najliczniejszą grupę tworzą pamiątki z okresu II wojny światowej, zwłaszcza związane z żołnierzami Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie: dokumenty, fotografie, listy, medale i elementy umundurowania. Obok nich można zobaczyć obiekty z czasów Monarchii Austro-Węgierskiej i I wojny światowej, pamiątki związane z działalnością polskich organizacji na Zaolziu, a także obiekty codziennego użytku: przyrządy medyczne, instrumenty muzyczne, stroje ludowe, biżuterię, dzieła sztuki czy pamiątki przywiezione z dalekiej Azji. Wszystkim kolekcjom towarzyszą krótkie opowieści, które pozwalają spojrzeć na historię Zaolzia oczami jego mieszkańców.

Uzupełnieniem ekspozycji jest cykl fotografii Grzegorza Piaskowskiego – kuratora z Muzeum Mazowieckiego w Płocku i fotografa – ukazujący bohaterów „Z Archiwum Z”, czyli domowych archiwistów. Zdjęcia, wykonane głównie w ich domach na Zaolziu, mają osobisty, intymny charakter, a widoczne na nich rodzinne pamiątki podkreślają autentyczność opowieści. Całość dopełniają pejzaże i fotografie miejsc szczególnie ważnych dla Zaolzia, które tworzą wizualny kontekst wystawy.

Wystawie towarzyszy katalog

Wystawie towarzyszy katalog pod tym samym tytułem, autorstwa Sylwii Grudzień – kuratorki z Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej i dziennikarki „Zwrotu”. Publikacja zawiera reportaż historyczny oparty na tekstach drukowanych w latach 2019–2025, dokumentację fotograficzną ponad trzystu obiektów oraz fotografie domowych archiwistów.

Jak podkreślają kuratorzy, ekspozycja nawiązuje do idei historii opowiadanej poprzez osobiste doświadczenia. Dzięki zaufaniu domowych archiwistów możemy spojrzeć na dzieje Zaolzia nie przez pryzmat wielkich wydarzeń, lecz poprzez intymne narracje zapisane w listach, fotografiach i pamiątkach rodzinnych. Te kruche przedmioty stanowią świadectwo wytrwałości Polaków z Zaolzia, którzy – mimo zmiennych granic i ustrojów – potrafili zachować własną tożsamość i przekazać ją przyszłym pokoleniom.

Bogaty program towarzyszący

Wernisaż w piątek rozpocznie bogaty program towarzyszący. W sobotę, 13 września, odbędzie się finisaż wystawy „Sztuka i tożsamość. Prace artystów zaolziańskich ze zbiorów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej”. O godz. 12.00 wystąpi prof. Daniel Kadłubiec – wybitny folklorysta, slawista i dialektolog z Zaolzia – z wykładem „O ziemi, z której promieniuje światło. Lux ex Silesia”. Po wykładzie zaplanowano rozmowę z mieszkańcami Zaolzia.

Z kolei w niedzielę, 14 września, odbędzie się oprowadzanie kuratorskie, a całość wydarzeń zakończy koncert kapeli góralskiej Lipka. Wszystkie wydarzenia mają charakter otwarty dla publiczności.

Wystawa będzie dostępna w Płocku do 11 stycznia 2026 roku. Następnie zostanie przeniesiona do sal wystaw czasowych Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Tam potrwa do końca maja 2026 roku.

Zdjęcie główne: Kartka z albumu Haliny Twardzik.