Zaczęło się od szkolnych ław. W Rzece powstała izba regionalna

RZEKA / Stare szkolne ławy, podręczniki, świadectwa, fotografie i polskie modlitewniki ewangelickie można oglądać w nowej izbie regionalnej w Rzece. Powstała ona na poddaszu budynku dzisiejszego urzędu gminy, w którym od 1876 do 1974 roku działała polska szkoła.

Otwarcie izby regionalnej 30 września zgromadziło mieszkańców, samorządowców, przedstawicieli polskich organizacji oraz absolwentów szkoły. Była to także okazja do powrotu do wspomnień sprzed kilkudziesięciu lat.

Zaczęło się od ław znalezionych na strychu

Historia izby zaczęła się od starych szkolnych ław. Przez lata leżały na strychu budynku. Odnaleziono je podczas remontu i wtedy pojawił się pomysł, żeby je zachować. Nie tylko dlatego, że były częścią wyposażenia dawnej szkoły, ale także dlatego, że mogły stać się punktem wyjścia do opowiedzenia jej historii.

– Już wtedy powiedzieliśmy sobie, że dobrze byłoby zachować dla potomnych tę część historii naszej miejscowości. Szkoda było je wyrzucić albo oddać gdzieś indziej. Pomyśleliśmy, że powinny zostać tutaj, dla kolejnych pokoleń, dla ludzi z naszej miejscowości i ich dzieci – powiedział naszej redakcji Tomaš Tomeczek, były wójt Rzeki i pomysłodawca ekspozycji.

Kiedy pojawiła się możliwość zdobycia funduszy na remont wieżyczki budynku i przygotowanie ekspozycji w ramach współpracy z gminą Jaworze, rozpoczęło się również poszukiwanie kolejnych pamiątek związanych ze szkołą.

Tomaš Tomeczek, były wójt Rzeki i pomysłodawca ekspozycji – z prawej.

– To była właściwie akcja zbieracka. Szukałem ludzi, którzy byli związani z tym miejscem i mogli nam pomóc. Wiele osób miało jeszcze w domach rzeczy po swoich rodzicach czy dziadkach i bez problemu zgadzało się przekazać je gminie albo wypożyczyć – mówi Tomeczek. Jedna ze starszych mieszkanek, której rodzina pochodziła z Rzeki, przyniosła walizkę pełną pamiątek: fotografii, książek i podręczników.

Dzięki takim darom udało się odtworzyć nie tylko obraz dawnej szkoły, ale również codzienność ludzi, którzy byli z nią związani. W gablotach znalazły się m.in. książeczki kościelne używane przez mieszkańców. – Ważne było dla nas to, że była to szkoła polsko-ewangelicka. Chcieliśmy pokazać nie tylko sam budynek i naukę, ale też życie ludzi, którzy tutaj chodzili do szkoły – podkreśla twórca ekspozycji.

Jak wyglądała dawna szkoła?

Stare ławy pozwalają dziś wyobrazić sobie, jak wyglądała organizacja nauki. Nie były ustawione przypadkowo.

– W pierwszej ławie siedzieli uczniowie pierwszej klasy, w drugiej starsi, w trzeciej najstarsi. Ławy były ustawione tak, żeby uczniowie sobie nawzajem nie zasłaniali i żeby wszyscy mogli widzieć nauczyciela – tłumaczył Tomeczek.

Ważnym elementem ekspozycji jest także wieżyczka z zachowanym dzwonem. To właśnie jego dźwięk niegdyś przywoływał dzieci do szkoły. – Dzisiaj można wejść na wieżę i zobaczyć świat z tego samego miejsca, z którego kiedyś zwoływano dzieci do szkoły. To niewielka wieża, nie może wejść na nią jednocześnie wiele osób, ale właśnie dzięki temu zachowała swój charakter – mówi.

Tomeczek podkreśla, że zależało mu przede wszystkim na zachowaniu autentyczności miejsca i przedmiotów. Dlatego ekspozycja nie jest wyłącznie opowieścią o przeszłości, ale również próbą zachowania pamięci o konkretnych ludziach.

– Myślę, że ten projekt jest przede wszystkim o pamięci. Póki pamiętamy, póty żyjemy. Chciałem, żeby te rzeczy nie zniknęły i żeby można było je tutaj zachować dla następnych pokoleń.

Jak mówi, szczególną satysfakcję daje mu dziś możliwość obserwowania tego miejsca już po zakończeniu swojej kadencji. – Mam ogromną radość, że mogę tutaj przyjść, kiedy chcę, i patrzeć na to, jak ludzie będą o to dbać. Nie wszystko było łatwe, szczególnie jeśli chodzi o zdobywanie funduszy, ale udało się to zrobić. I to jest najważniejsze.

Wspomnienia ze szkolnych ław

Otwarciu izby towarzyszyły wspomnienia absolwentów. Jednym z nich jest Władysław Brózda, który do szkoły w Rzece chodził przez pięć lat. Podczas uroczystości wyświetlono także film poświęcony historii szkoły, w którym wcielił się w rolę nauczyciela.

– Szkołę ukończyłem w 1965 roku. Była to tak zwana małoklasówka. Nasza klasa mieściła się na parterze. Uczył nas Andrzej Brzeżek, którego syn również był moim kolegą z klasy – mówił.

Kiedy Władysław Brózda wspominał szkolne lata, przede wszystkim wracał do wycieczek.

– Z tamtych lat najbardziej zapamiętałem wycieczki. Były jednodniowe, jeździliśmy w różne miejsca, między innymi do zoo w Ostrawie, ale najbardziej podobały mi się te po naszych górach. Pamiętam szczególnie wyprawę na Ropiczkę. Zjedliśmy tam zupę, a potem złapała nas burza. Mimo to ruszyliśmy dalej na Jaworowy, skąd zjechaliśmy do Oldrzychowic i autobusem wróciliśmy do domu. Byliśmy też na Girowej i na Pustewnym. W tych wycieczkach towarzyszyli nam rodzice.

Było też zbieranie borówek na szkolny festyn. Mamy piekły z nich kołacze. Uczniowie mieli również swoje dyżury – w południe trzeba było wejść na wieżę i zadzwonić. Dziś właśnie te zwyczajne, codzienne sytuacje przywołuje jako jedne z najbardziej wyrazistych wspomnień ze szkoły.

„Istniejemy, dopóki pamiętamy”

Podczas otwarcia wiele razy wracał temat pamięci. Bo choć ekspozycja opowiada o szkole, jej bohaterami są przede wszystkim ludzie – uczniowie, nauczyciele i mieszkańcy Rzeki.

W uroczystości uczestniczyli m.in. samorządowcy z Jaworza z wójt Anną Skotnicką-Nędzką na czele, pełniąca obowiązki wójta Rzeki Jaroslava Sikorová, przedstawiciele MK PZKO w Rzece i w Trzanowicach oraz zespół „Dziecka z Trzanowic”, który wystąpił w filmie poświęconym polskiej szkole w Rzece w roli uczniów.

Najważniejsze jednak, że wraz z otwarciem izby do budynku wróciły także wspomnienia tych, którzy kiedyś siedzieli w jego ławkach. Dziś można usiąść obok nich i przez chwilę spróbować wyobrazić sobie szkolną Rzekę sprzed kilkudziesięciu lat – z nauczycielem przy tablicy, uczniami w kolejnych ławach, dźwiękiem dzwonu z wieżyczki i plecakami przygotowanymi na kolejną górską wycieczkę.