Słowników gwar Śląska Cieszyńskiego wydano kilka. Miłośników mowy naszych przodków z pewnością jednak zainteresuje ten najstarszy. Mamy dla nich ciekawostkę. Otóż takowy, spisany ręką Leopolda Jana Szersznika, znajduje się w Książnicy Cieszyńskiej.

Leopold Jan Szersznik nie tylko skompletował bogaty księgozbiór, ale sporządzał także notatki. Mają one teraz niebywałą wartość dla badań nie tylko dotyczących postaci Szersznika, ale także czasu, w którym żył.

Szersznik posługiwał się w pierwszej kolejności łaciną. Znał też kilka innych języków, a wśród tych notatek znajdują się także dotyczące języka polskiego. Badający temat dyrektor Książnicy Krzysztof Szelong stwierdza, iż „Należy raczej przyjąć, iż tak jak w przypadku większości mieszkańców ówczesnego Cieszyna, pierwszym kodem językowym, jakim się posługiwał (Szersznik), była cieszyńska gwara. Mamy oto do dyspozycji sporządzony ręką Leopolda J. Szersznika arcyciekawy, zawierający niemieckie tłumaczenia, słowniczek gwary cieszyńskiej obejmujący zestaw słów i zwrotów, jakimi posługiwano się w rozmowach z małymi dziećmi.

Tym razem rzecz zapisana została nie w Miscellaneach, ale na odwrocie wypracowania jednego z uczniów cieszyńskiego gimnazjum, choć w samych Miscellaneach (sygn. DD V 36, s. 6) część spośród ujętych w słowniku wyrazów Szersznik także uwzględnił, nie zaopatrując ich jednak – z jednym wyjątkiem – w tłumaczenia (Tata. Mama. Čiočia. papač. Tutač. Bumbač. Lala. čiačiany. Hopač. Lulu. Nynač. Čiulač. Kakač. Ši Es brannt. Tanač. Hudač. Hulač. Kuba).” – stwierdza Szelong, podkreślając, że mamy tu do czynienia z najstarszym słownikiem gwary cieszyńskiej.

„Jakkolwiek Leopold J. Szersznik nie władał bezbłędnie językiem polskim, miał świadomość, iż gwara cieszyńska jest odmianą polszczyzny i odnotowywane przez siebie słowa, jakkolwiek zaczerpnięte z gwary, nazywał polskimi. Prócz przywołanych wyżej notatek, w których określenie „polskie” odnosi się w wielu przypadkach do słów gwarowych, dowodzi tego również ujęty w Miszellanien wykaz roślin znajdujących się w ogrodzie ks. Szersznika, których nazwy odnotował on w trzech wersjach językowych: łacińskiej, niemieckiej i właśnie polskiej, w tej ostatniej grupie uwzględniając takie określenia, jak:  Jedla,  Swierczyna, Břzim, Dziwoki Kasstan, Modry Beß, Olssa, Liska, Czorny Topul, Krzewko Wirzba, Polno Grusska, Pluno Jabluń, Torka, Polno Trzessnia, Psi wino, Swientojonski Jagudki, Boruwki, Ostrzenznice, Citruna itd.” – kontynuuje Szelong.

(indi)

 

A oto słownik Szersznika udostępniony przez Książnicę Cieszyńską przepisany, uszeregowany w porządku alfabetycznym i opatrzony przekładem na ogólny język polski:

Bacać Schlagen uderzyć
Be, Bekany Garstig brzydki
Bu Kalt zimno
Buba v[el]. Bubok Gespenst straszydło
Buby Läuse wszy
Buchnuć fallen upaść
Bumbać Trinken pić
Ciaciany Schön ładny
Ciocia Muhme ciotka
Cipci Hühnel kurka, kurczak
Ćiućia ein Hund pies
Ciucie schön ładnie, dobrze
E Gut dobrze
Fe verbrennt parzyć
Haba Brod chleb
Hacy Mantel płaszcz
Hajac Streicheln, liebkosen gładzić, pieścić
Halu Geld pieniądze (monety)
Hele Kühe oder Muh krowy lub muczeć
Hety Pferde konie
Hetać Fahren jechać
Hopać Hüpfen skakać
Hula Wiege kołyska
Hulacz Wiegen kołysać, huśtać
Hussiać schaukeln huśtać się
Japťio Apfel jabłko
Kossiać frohlocken cieszyć się, klaskać
Kululu ein Rad koło
Kutzia Katze kot
Lala Jede Person ktoś (każda osoba)
Liwa Gans gęś
Lulu Nüße orzechy
Mama Mutter matka
Mee Schaf owca
Mlimli Milch mleko
Nunia Messer nóż?
Nussie Schweine świnie
nynać Schlafen spać
Papać Eßen jeść, jedzenie
Pobekac sich beflecken pobrudzić się
Popa Mütze czapka
Ptapta Vogel ptak
Si Heiß gorące, parzy
Siupać Sitzen siedzieć
Tanać Tanzen tańczyć
Tata Vater ojciec
Tutać Trinken pić
Uja Vetter wuj, dorosły krewny
Wawa Es thut wehe boleć

Tagi: , ,

Komentarze

Czytaj również

REKLAMA Cafe Muzeum
REKLAMA Slam poetry CZ-PL show
Senat Rzeczypospolitej Polskiej Ministerstvo Kultury Fundacja MSZ Fortissimo haloCieszyn

www.pzko.cz www.kc-cieszyn.pl www.prekladypygmalion.cz

Projekt współfinansowany w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą.
Projekt byl realizován za finanční podpory Úřadu vlády České republiky a Rady vlády pro národnostní menšiny.

Website Security Test